นักวิทยาศาสตร์ไทยคงจะพอเคยได้ยินชื่อและรู้จักดัชนีชี้วัดถึงคุณภาพงานวิจัยวิทยาศาสตร์ ค่าใหม่ h-index กันบ้างแล้ว บทความนี้เป็นการศึกษาถึงดัชนีค่า h-index ของนักวิจัย สวทช. จำนวน 378 ชื่อ ใน 4 สาขาวิจัยหลัก ได้แก่ เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์ / เทคโนโลยีชีวภาพและพันธุวิศวกรรม / เทคโนโลยีโลหะและวัสดุ / นาโนเทคโนโลยี  และนำเสนอเฉพาะนักวิจัย ผู้นำระดับ Top 10 / Top 5 มีจุดมุ่งหมายของการศึกษาเรื่องนี้เพื่อนำเสนอให้ได้ทราบถึงตำแหน่ง สถานภาพของคุณภาพงานวิจัยของ สวทช. ที่ผลิตออกมาด้วยการวัดเป็นค่ามาตรฐานในระดับสากล คือ ดัชนีค่า h-index โดยใช้แหล่งข้อมูลหลักในการหาค่า h-index นี้จาก ฐานข้อมูลวิชาการ (แบบบอกรับเป็นสมาชิก) 2 แห่ง ที่สำคัญ คือ ISI : Web of Science และ Scopus

คำนำ
h-index คือ ดัชนีชี้วัดถึงคุณภาพของผลงานวิจัยวิทยาศาสตร์ชุดใหม่ ที่มีการนำเสนอในราวปี 2005 และมีกระแสตอบรับในทิศทางยอมรับของชุมชนวิจัยระดับนานาชาติในทางบวก เป็นดัชนีที่ได้จากการวัดของจำนวนผลงานตีพิมพ์กับจำนวนการได้รับการอ้างอิง วัดจาก 2 ค่า พร้อม ๆ กันของนักวิทยาศาสตร์ชื่อหนึ่ง ๆถือว่าเป็นการวัดถึงผลผลิตงานวิจัยวิทยาศาสตร์ (Scientific Productivity) ร่วมกับค่าผลกระทบ (Impact) ดัชนีค่านี้ ยังสามารถประยุกต์ วัดในระดับที่สูงกว่า ชื่อนักวิทยาศาสตร์ชื่อเดี่ยว ๆ ได้อีกด้วย คือวัดใน กลุ่มของนักวิทยาศาสตร์ที่เป็น ภาควิชา คณะ มหาวิทยาลัย / สถาบันวิจัย และประเทศ

ดัชนีค่า h-index นี้ นำเสนอ และแนะนำโดยนักฟิสิกส์ ชื่อ Prof. Jorge E.Hirsch แห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานดิโก UCSD เมื่อราวปี ค.ศ. 2005 ทำการศึกษาประเมินคุณภาพงานวิจัยของนักฟิสิกส์ในสาขา Theoretical Physics โดยใช้ค่า h-index เป็นเครื่องมือในการวัดถึงความสัมพันธ์ของงานวิจัย บางครั้งเรียกดัชนีค่านี้ว่า Hirsch Index หรือ Hirsch Number

Prof. Hirsch ได้สรุปผลการประเมินงานวิจัยของนักฟิสิกส์ ดังนี้
1.หากนักฟิสิกส์ท่านนั้น ได้ค่า h-index เท่ากับ 10 – 12 สามารถใช้เป็นแนวทางในการตัดสินใจเพื่อเลื่อนตำเหน่งหรือถือครองตำเหน่ง (Tenure) ในมหาวิทยาลัยการวิจัยได้
2.หากได้ค่า h-index เท่ากับ 18 หมายถึงมีคุณค่าเป็นถึงศาสตราจารย์ (Full Professorship)
3.หากได้ค่า h-index เท่ากับ15 -20 หมายถึง สามารถเป็นสมาชิก (Fellowship) ของสมาคมวิชาชีพฟิสิกส์ แห่งสหรัฐอเมริกา (American Physical Society)
4.หากได้ค่าเท่ากับ 45 หรือมากกว่า หมายถึงสามารถเป็นสมาชิกของ National Academy of Science ของสหรัฐอเมริกาได้

คำจำกัดความ

ดัชนีค่า h-index อยู่บนหลักการของการกระจายตัวของค่า ที่แต่ละบทความวิจัยได้รับการอ้างอิงจากบทความวิจัยอื่นๆ Hirsch ให้คำจำกัดความค่านี้ ดังนี้
“A scientist has index h if h of (his/her) Np papers have at least h citations each, and the other (Np – h) papers have at most h citations each.”
หรืออีกความหมายหนึ่ง คือ นักวิทยาศาสตร์ที่มีค่าดัชนี h หมายถึงมีการตีพิมพ์บทความวิจัยจำนวนเท่ากับh ซึ่งแต่ละบทความนั้น ต้องได้รับการอ้างอิงอย่างน้อยที่สุดเท่ากับ h หรือมากกว่า ตัวอย่าง

เรียงลำดับรายการบทความวิจัยของ นักวิทยาศาสตร์ Aที่ได้ค่า h = 6 ตามจำนวนที่ได้รับการอ้างอิงสูงสุด ดังนี้

1.  บทความที่ 1                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                  20   ครั้ง
2.  บทความที่ 2                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                  18   ครั้ง
3.  บทความที่ 3                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                  11   ครั้ง
4.  บทความที่ 4                               ได้รับการอ้างอิง   รวม                  10   ครั้ง
5.  บทความที่ 5                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                    9   ครั้ง
6.  บทความที่ 6                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                    8   ครั้ง
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
7.  บทความที่ 7                                ได้รับการอ้างอิง  รวม                    6  ครั้ง

ฉะนั้น ค่า h-index สามารถสะท้อนพร้อมกันใน 2 ค่า คือ จำนวนบทความตีพิมพ์ (Number of Publications) กับจำนวนการได้รับการอ้างอิงในแต่ละบทความ  (Number of Citations per each Publication) ของนักวิทยาศาสตร์ 1 ชื่อ

ค่านี้ออกแบบมาเพื่อปรับปรุง ทดแทน การวัดค่าแบบเดิม คือ ค่าจำนวนรวมของการตีพิมพ์บทความวิจัย / จำนวนรวมการได้รับการอ้างอิง ค่านี้แสดงได้อย่างเหมาะสมเมื่อเปรียบเทียบในสาขาวิชาเดียวกันเท่านั้นเหตุผลเพราะในแต่ละสาขาวิชามีพฤติกรรมในการอ้างอิงแตกต่างกัน ค่า h-index นี้เป็นทางเลือกใหม่ที่เพิ่มขึ้นมาจากหน่วยวัดค่าเดิม คือค่า Journal Impact Factor (JIF) ที่มีการใช้ในการประเมินผลงานวิจัยในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมาของชุมชนวิจัยในระดับนานาชาติมาอย่างยาวนาน

การคำนวณหาค่า h-index

สามารถหาค่านี้ได้จากหลายแหล่ง เช่น ฐานข้อมูลวิชาการแบบฟรีบนอินเทอร์เน็ต Google Scholarหรือ ฐานข้อมูลเชิงพาณิชย์ที่บริการแบบบอกรับเป็นสมาชิกที่สำคัญ 2 แห่ง คือ ISI : Web of Knowledge (Science) และ Scopus แต่ละฐานข้อมูลทำการคำนวณให้อย่างอัตโนมัติ โดยให้ค่าแตกต่างกันสำหรับนักวิทยาศาสตร์ 1 ชื่อ เนื่องจาก แต่ละฐานข้อมูลมีเนื้อหาที่ครอบคลุมบทความวิจัยแตกต่างกัน โดยที่ Google Scholar ให้ค่าสูงมากกว่า 2 ฐานนั้น แต่มีความโน้มเอียงว่า แหล่งที่ให้ค่าจำนวนการอ้างอิงน้อยกว่า จะมีความถูกต้องมากกว่า

ตารางเปรียบเทียบข้อแตกต่างระหว่างฐานข้อมูล ISI Web of Science และ Scopus

ฐานข้อมูล ISI: WOS แสดงหน้าจอที่บอกค่า h-index ของนักวิจัย เนคเทค ชื่อ Chollada Warmsingh ที่ได้ค่า h-index = 3

Source: Database ISI: Web of Science (Subscribed)

ฐานข้อมูล Scopus แสดงหน้าจอที่บอกค่า h-index ของนักวิจัย เนคเทค ชื่อ Chollada Warmsingh ที่ได้ค่า h-index = 5

Source: Database Scopus (Subscribed)

ผลการศึกษา ค่า h-index ของนักวิจัย สวทช.
Top 10 นักวิจัย สวทช. รวมทุกศูนย์วิจัยแห่งชาติ เฉพาะตำแหน่งนักวิจัย ไม่นับรวมผู้บริหาร / ผู้เชี่ยวชาญเรียงจัดลำดับค่า h-index ในฐานข้อมูล ISI : Web of Science

หมายเหตุ นับบทความของผู้แต่งทุกประเภท (First Author / Co Author)
การเปรียบเทียบค่า h-index ของนักวิทยาศาสตร์ ควรเป็นนักวิทยาศาสตร์ในสาขาเดียวกัน และมีช่วงเวลาในวิชาชีพใกล้เคียงกัน

Top 5 นักวิจัย ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค)