STKS - Science and Technology Knowledge Services - ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศ เป็นหน่วยงานที่มีทรัพย์สินในรูปของทรัพยากรสารสนเทศ จำเป็นต้องตระหนักถึงเหตุการณ์ที่จะส่งผลกระทบต่อกิจกรรมของห้องสมุด เหตุการณ์ดังกล่าว หมายรวมถึง เหตุการณ์อันเกิดอย่างไม่คาดฝัน ที่อาจเกิดจากธรรมชาติ เช่น พายุเฮอริเคน น้ำท่วม แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด พายุทราย เป็นต้น หรือจากกระทำของมนุษย์ เช่น การจลาจล การก่อการร้าย ไฟไหม้ สารเคมีรั่วไหล ท่อน้ำแตกเป็นต้น ล้วนแต่เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และจบลงภายในเวลาไม่นานนัก แต่ส่งผลให้เกิดความเสียหายเป็นอย่างมาก จึงจำเป็นที่ห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศ ควรหาทางรับมือกับเหตุการณ์ดังกล่าวที่จะเกิดขึ้น

อินเทอร์เน็ตมีบทบาทสำคัญในกิจกรรมที่หลากหลายของคนในสังคม โดยเฉพาะการติดต่อสื่อสารผ่านอินเทอร์เน็ตกลายเป็นสิ่งจำเป็นของสังคม ทั้งในชีวิตประจำวัน การทำงาน ธุรกิจ การศึกษา และบันเทิง อินเทอร์เน็ตจึงเป็นศูนย์กลางที่เชื่อมโยงระหว่างผู้คนในสังคม ข้อมูล และเทคโนโลยีสารสนเทศ ที่ประกอบด้วยโปรแกรมการทำงาน (Software applications) จำนวนมากและอุปกรณ์หลากหลายชนิด เทคโนโลยี Cloud-computing เป็นตัวอย่างหนึ่งของแนวคิดการทำงานบนอินเตอร์เน็ต ที่แพร่หลายและได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดย Cloud-computing เป็นเทคโนโลยีที่มุ่งเน้นการบูรณาการวิทยาการทางเครือข่ายและคอมพิวเตอร์ (Networking and computing) การจัดเก็บข้อมูล (Storage) การบริการทรัพยากรข้อมูล (Data service resources) ไว้ด้วยกัน Cloud-computing เปิดตัวด้วยการเสนอแนวทางการส่งเสริมการใช้งานโปรแกรมการทำงานร่วมกันบนอินเตอร์เน็ตที่เข้าใจง่ายสำหรับ โดยคำว่า “ก้อนเมฆ/กลุ่มเมฆ – Cloud” ต้องการสื่อถึง เครือข่ายอินเทอร์เน็ตที่เชื่อมคอมพิวเตอร์ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์เข้าด้วยกันนั้นเอง

Cloud computing ได้ก้าวเข้ามามีบทบาทในทุกวงการอย่างต่อเนื่อง กลุ่มห้องสมุดก็เช่นกัน อันมีสาเหตุจาก

• ความนิยมการสื่อสารทางเครือข่ายอินเทอร์เน็ต โดยชีวิตของเด็กรุ่นใหม่ได้เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตอย่างแยกจากกันไม่ได้ การเติบโตของบริการบนเครือข่ายอินเทอร์เน็ต โดยเฉพาะสื่อสังคม เครือข่ายสังคม ส่งผลให้กระแสการใช้งาน Cloud computing เติบโตตามไปด้วย
• กระแสลดภาวะโลกร้อน ด้วยกระแสลดภาวะโลกร้อน การเพิ่มพื้นที่สีเขียว แนวคิดการรวมหรือใช้เครื่องแม่ข่ายเว็บร่วมกัน จึงได้รับการตอบรับ ผสานกับความต้องการประหยัดงบประมาณที่เกี่ยวข้อง
• การใช้งานที่ง่าย สะดวก ไม่ซับซ้อน ระบบไอทีที่มาพัฒนาอย่างต่อเนื่องในยุคหนึ่งกลับสร้างปัญหาให้กับผู้ใช้เพราะมีระบบติดต่อผู้ใช้ ฟังก์ชันการใช้งานที่สลับซับซ้อนตามไปด้วย แต่ด้วยแนวคิดการออกแบบในยุค Cloud computing ที่เน้นการใช้งานในภาพรวมของกลุ่มคนส่งผลให้ระบบติดต่อผู้ใช้ ฟังก์ชันการใช้งานมีระบบที่ง่าย สะดวก ไม่ซับซ้อน ซึ่งสร้างแรงจูงใจให้ทุกคน ทุกวัยมีความสนุกกับการใช้ไอที

การใช้ Cloud computing ในการบริการทรัพยากรสารสนเเทศของห้องสมุด เห็นภาพได้ชัดจากเหตุการณ์หลายๆ เหตุการณ์ เช่น

• การให้บริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า (Reference Service) : โดยการนำ Facebook, LIne, Google Talk, Sky, GMail มาประยุกต์ใช้ในบริการนี้ และยังสามารถผสานความน่าสนใจของเนื้อหาโดยการแทรกคำตอบที่อยู่ในรูปแบบของสื่อวีดิทัศน์ บทเรียนเชิงโต้ตอบ ด้วยการแนบ Youtube Movie หรือ Slideshare Presentation ไปกับบริการข้างต้น
• การให้บริการความรู้ : โดยการนำ Wordpress.com, iGoogle, Google Site มาประยุกต์ใช้ในการบริการความรู้ เช่น การกำหนดให้ iGoogle เป็นหน้าแรกของการเข้าเว็บเบราว์เซอร์ และสร้าง Google Gadgets ที่ดึงสารสนเทศจากแหล่งต่างๆ ด้วยเทคนิค RSS Feed หรือการเปิดเว็บไซต์บริการความรู้ด้วย Wordpress.com, Google Site
• การสร้างชุมชนสร้างความรู้ การจัดการความรู้ ด้วย Wordpress.com, Google Groups, Facebook Page, Youtube, Sldieshare 
• การร่วมกันลงรายการทรัพยากรสารสนเทศผ่านระบบห้องสมุดแบบ Cloud ด้วยบริการของ LibraryThing.com หรือ WorldCat.org
• การบริหารจัดการบรรณานุกรมของทรัพยากรสารสนเทศ การอ้างอิงด้วย Zotero.org
• การปรับปรุงระบบสมาชิกของระบบต่างๆ ที่ให้บริการของห้องสมุด ด้วยบัญชีผู้ใช้แบบ OpenID หรือ OAuth protocol
• การนำเสนอข้อมูลห้องสมุด โดยเฉพาะพื้นที่ที่หวงห้าม ทรัพยากรสารสนเทศที่ต้องการการสงวนรักษาเป็นพิเศษด้วยบริการผ่าน Youtube
• การนำเสนอภาพกิจกรรม การร่วมกันจัดทำคลังภาพแบบเปิด ด้วย Flickr.com
• การปรับเปลี่ยนระบบเครื่องแม่ข่ายเว็บของระบบต่างๆ ในห้องสมุดให้เป็นเครื่องแม่ข่ายแบบ Cloud computing 

เนื้อหานี้คงเป็น "ตัวอย่างเบื้องต้น" ของการประยุกต์ใช้ Cloud computing กับการบริการทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด

บริษัท Thomson Reuters  ผู้นำการให้บริการสารสนเทศวิชาการแบบสร้างสรรค์ มีชื่อเสียงเป็นผู้ผลิตฐานข้อมูลการอ้างอิงแห่งแรกของโลก (Citation Index Database) และฐานข้อมูลอื่นๆ ที่เกี่ยวกับการการอ้างอิงเป็นหลัก  เช่น  ฐานข้อมูล Journal Citation Report, JCR  แหล่งข้อมูลที่ให้ค่าผลกระทบ (Impact Factor, IF) ของวารสารวิชาการคุณภาพชั้นนำในสาขาต่างๆ ของโลก  รวมถึงฐานข้อมูลสิทธิบัตร Derwent World Patent Index, DWPI และ Thomson Innovation ผลิตโปรแกรม EndNote ที่ช่วยจัดการรายการบรรณานุกรมของบทความวิจัยในรูปแบบต่างๆ และยังมีผลิตภัณฑ์อีกมากมายที่เกี่ยวข้องกับสารสนเทศวิเคราะห์ทางวิชาการ

บริษัท Thomson Reuters   ได้เปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่ชื่อ InCites เป็นครั้งแรกในเมืองไทยให้แก่ชุมชนห้องสมุด เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม ที่บริษัท Thomson Reuters ประเทศไทย ถนนพระรามที่ 4 กรุงเทพฯ

InCites คือ บริการประเมินคุณภาพการวิจัย (Research Performance Evaluation) ที่เป็นลักษณะเป็นแพลทฟอร์ม เว็บเบส หรือเป็นเครื่องมือ ที่ทำการวิเคราะห์ข้อมูลงานวิจัยจากรายการบทความวิจัยตีพิมพ์จากทั่วโลก เป็นระบบที่ออกแบบมาให้ผู้ใช้สามารถปรับแต่งได้ตามความต้องการของผู้ใช้ (Customized, citation-based research evaluation)

รายงาน IP Market Report ของบริษัท Thomson Reuters ที่เผยแพร่เมื่อปลายปี 2009 ที่มีคำโปรยหลักว่า จากการวิเคราะห์ข้อมูลสิทธิบัตรสามารถแสดงให้เห็นถึงนวัตกรรมในอุตสาหกรรมความบันเทิงแบบ 3D มีจำนวนเพิ่มสูงขึ้น (Patent data shows rise in 3-D entertainment innovations) แม้ว่าเป็นรายงานนี้เป็นฉบับเก่าแต่ก็น่าสนใจด้วยเป็นเทคโนโลยีที่กำลังเติบโตมากยิ่งขึ้นในขณะนี้

ความนำ
ในปี 2009 เป็นปีที่ฮอลลีวูดบันทึกว่าเป็นปีแห่งการผลิตภาพยนต์ 3D ด้วยมีการออกฉายของภาพยนต์แบบ 3D หลายเรื่อง เช่น Avatar, Bolt, Beowulf, Harry Potter ฯลฯ โดยมีการประมาณการว่าจะมีการดำเนินการสร้างหนังแบบ 3-D ราว 7,000 เรื่องทั่วโลก ภายในสิ้นปี 2009 อะไรคือเหตุผลที่มีผลกระทบให้เกิดความสนใจขึ้นมาใหม่ในธุรกิจด้านความบันเทิงแบบ 3D ขึ้นมาอีก

เพื่อหาคำตอบในเรื่องนี้ แผนก IP Solution Business ของ บริษัท Thomson Reuters จึงได้ติดตามแกะรอยหากิจกรรมสิทธิบัตรเรื่อง 3D ตั้งแต่ปี 2003 ถึง 2009 ด้วยการวิเคราะห์จำนวนของสิ่งประดิษฐ์ที่เผยแพร่ให้คำขอสิทธิบัตรและสิทธิบัตรที่ได้รับอนุมัติระหว่างช่วงปี 2003-2009 ซึ่งทำให้สามารถระบุถึงการพัฒนาการของเทคโนโลยี 3D ว่ามีการเติบโตเร็วมากที่สุดที่ไม่ได้หยุดแค่ที่ฮอลลีวูดเท่านั้นและพบว่ามีการพัฒนาเทคโนโลยี 3 D ใน 3 กลุ่มหลักอื่นๆอีก คือ 3-D Cinema, 3-D Television และ 3-D Photography  รายงานนี้ได้สรุปถึงผลการค้นพบของการวิจัยในเอกสารสิทธิบัตรโดยแสดงผลเป็นรายชื่อบริษัทที่มีกิจกรรมสิทธิบัตร 3-D สูงสุด และภูมิภาคใดของโลกที่มีการปกป้องขอความคุ้มครองเทคโนโลยี 3-D นี้

ตอนที่ 2 ของกรณีศึกษาความสำเร็จและความล้มเหลวในการแบ่งปันความรู้ของ Xerox และ NASA เน้นนำเสนออุปสรรคของการแบ่งปันความรู้ ซึ่งมีสาเหตุมาจากองค์กร และเทคโนโลยี รวมถึงชุมชนนักปฏิบัติ (CoP)