STKS - Science and Technology Knowledge Services - ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การประชุมวิชาการ STKS ประจำปี 2556
ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

เรื่อง  สารสนเทศเพื่อการวิจัยในยุค Open Access

วันพฤหัสบดีที่ 27 มิถุนายน - วันศุกร์ที่ 28 มิถุนายน 2556
ห้อง บอลรูม 1 ชั้น 3 โรงแรมดิเอ็มเมอรัล กรุงเทพฯ
 

ลงทะเบียน  |  ดาวน์โหลดกำหนดการ

ติดตามความเคลื่อนไหว "การประชุมวิชาการ STKS ประจำปี 2556"
ได้ที่  https://www.facebook.com/STKS.NSTDA

หลักการและเหตุผล

              ในแวดวงวิจัย วิชาการของประเทศไทย มีการผลิตผลงานวิจัย ผลงานวิชาออกมาอย่างสม่ำ เสมอ และเป็นจำนวนมาก อย่างไรก็ดีผลงานเหล่านั้นมีระบบบริหารจัดการ การเข้าถึง และการ ให้บริการ ตามแนวทางของแต่ละหน่วยงาน บางหน่วยงานให้บริการเอกสารฉบับเต็ม ในบาง หน่วยงานบริการ เฉพาะข้อมูลบรรณานุกรมและบทคัดย่อ หลายหน่วยงานให้บริการผ่านเอกสารตัว เล่ม และมีหลาย หน่วยงานเปิดระบบออนไลน์ให้เข้าถึงได้สะดวก โดยการให้บริหารจัดการและ การให้บริการดังกล่าว จะทำผ่านห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศที่ทำ หน้าที่เป็นบ่อพักน้ำโดยการ จัดเก็บรวบรวมผลงาน ต่างๆ อันเป็นผลผลิตของประชาคมอย่างเป็น ระบบ และทำหน้าที่ให้บริการ เสมือนเป็นปลายน้ำ อย่างไรก็ดีการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อการบริการ ปลายน้ำ ยังคงมีความจำเป็นยิ่งขึ้น ในยุคที่สารสนเทศเป็นปัจจัยสำคัญ โดยการทำให้ผลงานวิจัย ผลงานวิชาการที่จัดเก็บมีการเชื่อมโยง ข้อมูลระหว่างหน่วยงาน การนำข้อมูลจากผลงานดังกล่าว มาประมวลผลในมิติต่างๆ เช่น การหา ความเชี่ยวชาญของบุคลากร การให้ประชาคมนักวิจัย นัก วิชาการมีส่วนร่วมในการเผยแพร่องค์ความ รู้จากผลงาน การใช้ประโยชน์จากผลงานในรูปแบบ ต่างๆ และการเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเข้าถึง ผลงาน และองค์ความรู้ได้อย่างเหมาะสม อัน เป็นการสอดรับกับกระแสเทคโนโลยีระบบเปิด (Open Technology)

              ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารจัดการผลงานวิจัย ผลงาน วิชาการของประเทศไทยที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก การสร้างมูลค่าเพิ่มจากการดำเนินงานของห้อง สมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศ และแนวทางการเผยแพร่บนผลงานวิจัย ผลงาน วิชาการ และองค์ความรู้ที่สอดรับกับเทคโนโลยีระบบเปิด จึงได้จัดการประชุมวิชาการ STKS ประจำปี 2556 ขึ้น ภายใต้หัวข้อเรื่อง “สารสนเทศเพื่อการวิจัยในยุค Open Access” ขึ้น เพื่อให้ ความรู้ เพื่อเป็นกรณีศึกษาและแนวปฏิบัติที่ดีสำหรับห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการ สารสนเทศต่อไป 

Plagiarism เป็นรูปแบบหนึ่งของความไม่สุจริตทางวิชาการ เช่น การขโมยความคิด หรือคำพูด หรือข้อความ ของบุคคลอื่นมาใช้โดยไม่อ้างอิงแหล่งที่มาหรือประกาศเกียรติคุณ นับเป็นการลอกงานเขียน ความคิดหรืองานสร้างสรรค์ดั้งเดิมทั้งหมดหรือบางส่วนที่เหมือนหรือเกือบเหมือนงานดั้งเดิมของผู้อื่นมาแอบอ้างเป็นงานดั้งเดิมของตนเอง

ราชบัณฑิตยสถานบัญญัติคำว่า Plagiarism ไว้ 2 คำคือ “โจรกรรมทางวรรณกรรม” (สาขาวรรณกรรม) กับ “การลอกเลียนวรรณกรรม” (สาขานิติศาสตร์) หมายถึงการกระทำที่เป็นการแอบอ้างงานเขียน หรืองานสร้างสรรค์ดั้งเดิมของผู้อื่นทั้งหมด หรือนำมาบางส่วนมาใส่หรือมาใช้ในงานของตนเองโดยไม่มีการอ้างอิง แหล่งที่ได้ข้อมูลมา 

รูปแบบหนึ่งของการเข้าถึงแบบเปิด ก็คือ OAJ (Open Access Journal) หรือที่เรียกกันว่า Gold OA โดยผู้เขียนบทความ แหล่งเงินทุนหรือสถาบันต้นสังกัดเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายให้แก่สำนักพิมพ์ในการตีพิมพ์บทความนั้นโดยที่ผู้อ่านไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใดๆ และอนุญาตให้นำบทความไปเผยแพร่บนอินเทอร์เน็ตได้ โดยสำนักพิมพ์จะให้บริการออนไลน์ทำให้เข้าถึงวารสารที่เป็น OA ได้ง่ายขึ้น โดยทั้งหมดมีจุดประสงค์เพื่อให้ผู้อ่านได้รับความรู้ได้อย่างไม่จำกัด ซึ่งถือเป็นการแลกเปลี่ยนแบ่งปันความรู้กันภายในหมู่นักวิจัยและผู้ที่สนใจเพื่อก่อให้เกิดสังคมความรู้ต่อไป

การตีพิมพ์บทความลงวารสารวิชาการ เป็นการเผยแพร่บทความของตนเพื่อให้เป็นที่รู้จัก ซึ่งจะมีกระบวนการตีพิมพ์ที่แตกต่างกัน เพราะแต่ละสำนักพิมพ์จะเป็นผู้สนับสนุนในการเผยแพร่ผลงานวิชาการในวารสาร เพื่อเป็นประโยชน์ในการพัฒนาความรู้ทางวิชาการแก่สังคมและประเทศ นอกจากนี้ยังเป็นการเผยแพร่ผลงานวิชาการที่มีคุณภาพของนักวิจัยและอาจารย์ เพื่อทำให้บทความวิชาการของนักวิจัยและอาจารย์ เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างสถาบันหรือองค์กรอื่นพร้อมทั้งยังเป็นการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพทางวิชาการของบุคลากรอีกด้วย การจะทำให้บทความที่ถูกตีพิมพ์นั้นเป็นที่รู้จักมากขึ้น สำนักพิมพ์หรือสถาบันจำเป็นจะต้องตระหนักถึงระบบจัดการวารสารวิชาการเพื่อการเผยแพร่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเทอร์เน็ต เพื่อให้การเผยแพร่วารสารวิชาการแบบอิเล็กทรอนิกส์นี้เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับการเผยแพร่บทความวารสารที่นอกเหนือจากบทความที่มีการจัดพิมพ์และเผยแพร่ในแบบสื่อสิ่งพิมพ์ ทั้งนี้ซอฟต์แวร์ที่นิยมนำมาพัฒนา OAJ ได้แก่

1. OJS: Open Journal System
   
2. DPubS (Digital Publishing System)
3. Hyper journal

การจัดทำ OA หรือการเข้าถึงแบบเปิด (Open Access) เริ่มต้นขึ้นจากนักวิจัยในวงการวิทยาศาสตร์ต้องการเผยแพร่ความรู้ที่ได้จากการทำวิจัยไปสู่ผู้อ่านให้ได้อย่างกว้างขวาง โดยมีปัจจัยที่ส่งเสริมให้เกิดการสนับสนุนในการทำ OA ขึ้น ประกอบดังต่อไปนี้

1. เป็นความปรารถนาของเหล่านักวิจัยและนักวิชาการที่ต้องการให้ความรู้ที่ตนได้ค้นพบจากการศึกษาหรือการวิจัย ได้กระจายออกไปอย่างกว้างขวาง อีกทั้งมีผลต่อความก้าวหน้าให้มีอาชีพการงานที่ดีขึ้น หรือชื่อเสียง เป็นที่รู้จักในวงการวิชาการมากขึ้น ในอดีตนักวิจัยและนักวิชาการทำวิจัยหรือเขียนบทความทางวิชาการจะนำบทความของตนให้สำนักพิมพ์นำไปตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ ซึ่งเป็นวิธีการเผยแพร่องค์ความรู้ที่ง่ายที่สุด แต่สิทธิ์ในตัวบทความนั้นสำนักพิมพ์จะเป็นผู้ถือลิขสิทธิ์โดยผู้เขียนบทความต้องมอบหรือบริจาคผลงานของตนให้แก่สำนักพิมพ์เพื่อนำไปเผยแพร่ให้แก่ผู้อ่านต่อไป ซึ่งทำให้นักวิจัยเองมองว่าเป็นสิ่งที่ริดรอนในสิทธิที่ตนพึงมีในผลงานของตน จึงทำให้มีความสนใจในการทำ OA ที่ทำให้ผลงานของตนเผยแพร่ไปได้มากกว่าที่จะตีพิมพ์ลงในวารสารวิชาการเชิงพาณิชย์เพียงแหล่งเดียว และงานวิจัยของตนทำได้รับการสนับสนุนจากแหล่งทุนต่างๆ รวมทั้งแหล่งทุนจากรัฐซึ่งเป็นเงินภาษีที่ได้จากประชาชน นักวิจัยจึงเห็นว่าความรู้ที่ได้ควรกลับไปสู่สังคมมากกว่าที่จะเป็นของคนใดคนหนึ่ง และแบ่งปันประสบการณ์แก่เหล่านักวิชาการและนักวิจัยร่วมกัน หรือบุคคลอื่นๆ ที่สนใจเป็นสาธารณะ เพื่อต่อยอดสู่การพัฒนาสังคมให้ดีขึ้น (Suber, 2004) 

ในการพัฒนาระบบต่างๆ บนฐานของ Open Access สามารถเลือกใช้ซอฟต์แวร์ในกลุ่ม Open Source ได้หลายโปรแกรม โดยสามารถแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้สามกลุ่มคือ

1) Open Source Software for Self-Archives  

2) Open Source Software for Journal

3) Open Source Software for Harvesting

Open Source Software for Self-Archive ประกอบด้วยกลุ่มย่อยคือกลุ่มพัฒนาเว็บ และกลุ่มคลังเก็บเอกสาร ซึ่งมีซอฟต์แวร์ให้เลือกหลายตัวดังนี้

• กลุ่มพัฒนาเว็บ เช่น Joomla, Drupal, Wordpress อย่างไรก็ดีการพัฒนาเว็บที่รองรับ Open Access ยังต้องมีการเพิ่มคุณสมบัติให้กับซอฟต์แวร์กลุ่มพัฒนาเว็บด้วย ไม่ใช่ติดตั้งซอฟต์แวร์ก็ได้ความสามารถนี้ทันที 
• กลุ่มคลังเก็บเอกสาร เช่น Drupal + Biblo module, DSpace, Greenstone, Omeka 

Open Source Software for Journal เป็นซอฟต์แวร์ที่ช่วยในการบริหารจัดการวารสารเพื่อให้สามารถเข้าถึงแบบเปิดได้สะดวก โดยมีซอฟต์แวร์ที่น่าสนคือ OJS: Open Journal System, DPubS: Digital Publishing System

Open Source Software for Harvesting นับเป็นซอฟต์แวร์ที่มาแรงอีกกลุ่ม ทำหน้าที่เก็บเกี่ยวบรรณานุกรมเพื่อบริการสืบค้นจากระบบที่พัฒนาตามมาตรฐาน OAI-PMH เสมือนเป็นช่องสืบค้นช่องเดียว ซอฟต์แวร์ที่น่าสนใจคือ DSpace, PKP Harvester