STKS - Science and Technology Knowledge Services - ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การประชุมวิชาการ STKS ประจำปี 2556
ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

เรื่อง  สารสนเทศเพื่อการวิจัยในยุค Open Access

วันพฤหัสบดีที่ 27 มิถุนายน - วันศุกร์ที่ 28 มิถุนายน 2556
ห้อง บอลรูม 1 ชั้น 3 โรงแรมดิเอ็มเมอรัล กรุงเทพฯ
 

ลงทะเบียน  |  ดาวน์โหลดกำหนดการ

หลักการและเหตุผล

              ในแวดวงวิจัย วิชาการของประเทศไทย มีการผลิตผลงานวิจัย ผลงานวิชาออกมาอย่างสม่ำ เสมอ และเป็นจำนวนมาก อย่างไรก็ดีผลงานเหล่านั้นมีระบบบริหารจัดการ การเข้าถึง และการ ให้บริการ ตามแนวทางของแต่ละหน่วยงาน บางหน่วยงานให้บริการเอกสารฉบับเต็ม ในบาง หน่วยงานบริการ เฉพาะข้อมูลบรรณานุกรมและบทคัดย่อ หลายหน่วยงานให้บริการผ่านเอกสารตัว เล่ม และมีหลาย หน่วยงานเปิดระบบออนไลน์ให้เข้าถึงได้สะดวก โดยการให้บริหารจัดการและ การให้บริการดังกล่าว จะทำผ่านห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศที่ทำ หน้าที่เป็นบ่อพักน้ำโดยการ จัดเก็บรวบรวมผลงาน ต่างๆ อันเป็นผลผลิตของประชาคมอย่างเป็น ระบบ และทำหน้าที่ให้บริการ เสมือนเป็นปลายน้ำ อย่างไรก็ดีการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อการบริการ ปลายน้ำ ยังคงมีความจำเป็นยิ่งขึ้น ในยุคที่สารสนเทศเป็นปัจจัยสำคัญ โดยการทำให้ผลงานวิจัย ผลงานวิชาการที่จัดเก็บมีการเชื่อมโยง ข้อมูลระหว่างหน่วยงาน การนำข้อมูลจากผลงานดังกล่าว มาประมวลผลในมิติต่างๆ เช่น การหา ความเชี่ยวชาญของบุคลากร การให้ประชาคมนักวิจัย นัก วิชาการมีส่วนร่วมในการเผยแพร่องค์ความ รู้จากผลงาน การใช้ประโยชน์จากผลงานในรูปแบบ ต่างๆ และการเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเข้าถึง ผลงาน และองค์ความรู้ได้อย่างเหมาะสม อัน เป็นการสอดรับกับกระแสเทคโนโลยีระบบเปิด (Open Technology)

              ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารจัดการผลงานวิจัย ผลงาน วิชาการของประเทศไทยที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก การสร้างมูลค่าเพิ่มจากการดำเนินงานของห้อง สมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการสารสนเทศ และแนวทางการเผยแพร่บนผลงานวิจัย ผลงาน วิชาการ และองค์ความรู้ที่สอดรับกับเทคโนโลยีระบบเปิด จึงได้จัดการประชุมวิชาการ STKS ประจำปี 2556 ขึ้น ภายใต้หัวข้อเรื่อง “สารสนเทศเพื่อการวิจัยในยุค Open Access” ขึ้น เพื่อให้ ความรู้ เพื่อเป็นกรณีศึกษาและแนวปฏิบัติที่ดีสำหรับห้องสมุด ศูนย์บริการสารสนเทศ สถาบันบริการ สารสนเทศต่อไป 

คำว่า Big data กลายเป็นคำที่มาแรงในตอนนี้ แต่เมื่อ 70 ปีกว่ามาแล้ว มีคำที่แสดงถึงจำนวนหรือกลุ่มของข้อมูลเกิดขึ้น และเป็นที่รู้จักกันในคำว่า “Information explosion” ภาษาไทยมีการแปลว่า  “การทะลักทะลายของสารสนเทศ”  คุณ Gil Press ได้สรุปประวัติและพัฒนาการของขนาดของข้อมูล อย่างสั้นๆ  เริ่มตั้งแต่ปี ค.ศ. 1944 จนถึงปี 2012 ที่ Danah Boyd และ Kate Crawford เขียนเรื่อง “Critical Questions for Big Data” ขึ้นมา ติดตามอ่านได้ที่ http://www.forbes.com/sites/gilpress/2013/05/09/a-very-short-history-of-big-data/

เป็นเพราะทรัพย์สินดิจิทัลหรือสารสนเทศดิจิทัล เพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะในเรื่องทางวิทยาศาสตร์ ได้ทำให้การบ่งชี้ดิจิทัลเป็นเรื่องสำคัญสำหรับการสงวนรักษา การบริหารจัดการ การเข้าถึงและการนำกลับมาใช้ใหม่ของจำนวนข้อมูลมหาศาล หน้าที่ในการบ่งชี้การเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล การสัมพันธ์กับเจ้าของผลงาน และองค์ประกอบอื่นๆ (เช่น สถาบัน/องค์กร กลุ่มวิจัย โครงการ) ได้กลายเป็นสิ่งจำเป็นในการเข้าถึงการอ้างอิง การค้นคืน และการสงวนรักษาของทรัพยากรสารสนเทศทางวัฒนธรรมและทรัพย์สินทางปัญญาเหล่านี้

ข้อสรุปบางประการสำหรับตัวบ่งชี้สารสนเทศดิจิทัลได้มีการเสนอในหลายๆ แห่งแตกต่างกัน เช่น ห้องสมุด สำนักพิมพ์ เป็นต้น และอีกหลายๆ มาตรฐานที่ยังอยู่ในระยะที่เริ่มได้ที่ของการพัฒนา (เช่น DOI, Handle, NBN, ARK, Scopus Id, ResearcherID, VIAF เป็นต้น) แต่ข้อด้อยสำคัญที่ยังคงทำให้ตัวบ่งชี้ถาวรเป็นปัญหาที่ยุ่งยาก ซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ซึ่งบางครั้งมีความเห็นที่ตรงกันข้ามในหลายประเด็นที่ต้องมีการถกเถียงกันต่อไป และด้วยความที่มีตัวบ่งชี้ดิจิทัลหลายตัว จึงเป็นเรื่องท้าทายไปถึงการหาข้อสรุปในการให้ตัวบางชี้เหล่านั้น สามารถทำข้ามระบบกันได้ (interoperability)

APARSEN (Alliance for Permanent Access to the Records of Science Network) ได้สำรวจความสามารถในการทำงานข้ามระบบระหว่างตัวบ่งชี้ถาวร (Persistent Identifiers-PIs) เพื่อจะเสนอกรอบความสามารถในการทำงานข้ามระบบ (Interoperability Framework-IF) อันเป็นจุดเริ่มต้นของการออกแบบทางออกใหม่ในการสนับสนุนการทำงานข้ามระบบต่อไป รายงานนี้น่าสนใจมากทีเดียว แนะนำท่านที่สนใจอ่านรายละเอียดได้ที่ http://www.alliancepermanentaccess.org/wp-content/uploads/downloads/2012/04/APARSEN-REP-D22_1-01-1_9.pdf

การสัมมนาความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา เกิดขึ้นจากทบวงมหาวิทยาลัย (ปัจจุบัน คือ สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา) ให้ความสนใจในการพัฒนาห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ด้วยตระหนักว่า ห้องสมุดเป็นหัวใจของกิจกรรมทางวิชาการของสถาบันอุดมศึกษา ถ้าจะพัฒนาสถาบันอุดมศึกษาให้สามารถที่จะทำภารกิจทางวิชาการได้อย่างเต็มที่ ก็จำเป็นที่จะต้องพัฒนาระบบงานห้องสมุดให้มีความเข้มแข็ง มีขีดความสามารถที่จะเสริมสนองบริการด้านต่างๆ ที่สถาบันอุดมศึกษาจะทำ คณะอนุกรรมการพัฒนาห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ที่ทบวงมหาวิทยาลัยได้ตั้งขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2523 ได้ถือเป็นหน้าที่หลักในการส่งเสริมให้เกิดความร่วมมือระหว่างห้องสมุด โดยกิจกรรมอย่างหนึ่งคณะอนุกรรมการฯ จัดอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน คือ การประชุมประจำปี เพื่อให้มีการแลกเปลี่ยนความรู้ทางวิชาการ รายงานความก้าวหน้าในงานอาชีพบรรณารักษ์และสารนิเทศ ตลอดจนสาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีใหม่ๆ และเพื่อเปิดโอกาสให้บรรณารักษ์สถาบันอุดมศึกษา ได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ปรึกษาหารือเกี่ยวกับการนำวิธีการต่างๆ มาใช้ เพื่อให้เกิดความร่วมมือกันอย่างกว้างขวางและใกล้ชิดยิ่งขึ้น รวมทั้งพิจารณา ทบทวนความร่วมมือที่ได้กระทำอยู่ อภิปรายถึงปัญหา อุปสรรคและข้อขัดแย้งที่เกิดขึ้น เพื่อร่วมกันพิจารณาหาทางแก้ไข (วิจิตร ศรีสอ้าน, 2528  ; นวนิตย์ อินทรามะ, 2529) การจัดสัมมนาความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา เริ่มต้นเป็นครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2522 โดยมีห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่งหมุนเวียนเป็นเจ้าภาพในการจัดงานร่วมกับคณะอนุกรรมการพัฒนาห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา (ต่อมาเป็นคณะกรรมการพัฒนาห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา) และมีลำดับการจัดงาน ดังนี้

Open Archival Information System Reference Model หรือ OAIS Reference Model พัฒนาโดย The Consultative Committee for Space Data Systems (CDSDS) เป็นกรอบแนวความคิด (conceptual framework) เพื่ออธิบายคุณลักษณะที่จำเป็นของระบบสารสนเทศจดหมายเหตุ ซึ่งนับว่าเป็นก้าวแรกในการจัดทำมาตรฐานอย่างเป็นทางการสำหรับการจัดเก็บ สารสนเทศในระยะยาว (Long –term archiving) กับข้อมูลทางอวกาศ

คำ ว่า Open Archival Information System หรือ ระบบสารสนเทศจดหมายเหตุแบบเปิด บางครั้งอาจสร้างความเข้าใจผิดได้ จากคำว่า “Open” เพราะว่า “Open” ในที่นี้ หมายถึง การพัฒนา คำแนะนำ และมาตรฐาน ที่ถูกสร้างขึ้นในกลุ่มที่มีความสนใจเดียวกันอย่างเปิดเผย แต่ไม่ได้หมายความว่า การเข้าถึงระบบนั้นจะไม่มีการจำกัด

กล่าว ได้ว่า OAIS คือ ระบบจดหมายเหตุที่ประกอบด้วย กลุ่มคนและระบบ ที่ได้ทำข้อตกลงและรับผิดชอบร่วมกันในการสงวนรักษาสารสนเทศ และทำให้สามารถเข้าถึงได้ในกลุ่มผู้ใช้เป้าหมาย ซึ่งทำให้ OAIS นี้ แตกต่างจากระบบอื่นที่ใช้คำว่า “archive”