ปัจจุบันห้องสมุดมีการดำเนินงานโดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อ สาร รวมทั้งเทคโนโลยเว็บเพื่อการจัดการและดำเนินงานห้องสมุด โดยใช้เว็บไซต์เป็นเครื่องมือหลักในการให้บริการผู้ใช้และติดต่อสื่อสาร ประชาสัมพันธ์กิจกรรมของห้องสมุดแต่ก็ทำได้ในตามความสามารถของเทคโนโลยีเว็บ แบบเดิมเท่านั้น เมื่อพัฒนาการเว็บยุคใหม่ คือ เว็บ 2.0 เข้ามามีบทบาทกับวงการต่างๆ มากขึ้น เครื่องมือเว็บ 2.0 ซึ่งเป็นในกลุ่มของ Social Software ให้เลือกประยุกต์ใช้ตามความเหมาะสมทั้ง Blog , Flickr, Social Bookmarking, Google Docs, Youtube เป็นต้น Social Software อีกตัวที่มีความโดดเด่น น่าสนใจซึ่งห้องสมุดสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการให้บริการ คือ Wiki ซึ่งเป็นบทความนี้กล่าวถึง คำจำกัดความของวิกิ ความเป็นมาของวิกิ ลักษณะเด่น ซอฟท์แวร์วิกิและการประยุกต์ใช้วิกิกับงานห้องสมุดเพื่อเพิ่มคุณค่าให้ งานบริการห้องสมุดต่อไป คลิกเพื่ออ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
ห้องสมุดดำเนินการไปโดยผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีเป็นอย่างมากในช่วง นับพันปีก่อนถึงศตวรรษที่ 21 การเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีโดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีเว็บ ได้ส่งผลกระทบต่อห้องสมุดทั้งทางตรงและทางอ้อม การใช้เว็บไซต์เพื่อการให้บริการผู้ใช้และสื่อสารประชาสัมพันธ์ห้องสมุดออก สู่สาธารณชนเป็นเครื่องมือที่ช่วยอำนวยความสะดวกได้เป็นอย่างดี แต่ก็สามารถทำได้ตามเทคโนโลยีเว็บที่มีอยู่ เมื่อเว็บ 2.0 ซึ่งเป็นแนวคิดของ Tim O’Reilly เข้ามามีบทบาทในวงการต่าง ๆ มากขึ้น ห้องสมุดคงหลีกเลี่ยงไม่พ้นที่จะหันมามองเว็บ 2.0 ว่าจะประยุกต์เครื่องมือใดมาปรับใช้กับกิจกรรมของห้องสมุดได้บ้าง ทั้งในส่วนที่เป็นผู้ปฏิบัติงานและในส่วนที่อำนวยช่องทางให้ผู้ใช้เข้ามา ร่วมกิจกรรมกับห้องสมุด ทั้งนี้เพื่อเป็นแนวทางแก่ห้องสมุดที่สนใจนำแนวคิด Library 2.0 สู่การปฏิบัติ บทความนี้จะกล่าวถึงที่มาของ Library 2.0 เว็บ 2.0 บทบาทและผลกระทบของห้องสมุด การประยุกต์ใช้เครื่องมือเว็บ 2.0 และความเป็นไปได้ในบริบทของไทย คลิกอ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
ตัวอย่างบริการเสริมของ OPAC ด้วยการใหับริการการเขียนรายการอ้างอิงผ่านระบบ OPAC ของห้องสมุด Longwood University / Greenwood Library
เมื่อคลิกที่ Cite this ระบบจะแสดงรายการอ้างอิงจากหลายๆ ค่าย ทั้งของ APA, Chicago, Harvard, MLA, และ Turabain ของรายการหนังสือที่สืบค้นให้
ที่่ห้องสมุด Plymouth State University เสริมการบริการสืบค้นผ่าน OPAC ของห้องสมุดด้วยการส่งข้อความเข้าโทรศัพท์มือถือ นับเป็นบริการเสริมที่น่าติดตามทีเดียว
เมื่อคลิก Text this to your cell phone จะมีช่องให้กรอกหมายเลขโทรศัพท์มือถือ ที่ต้องการส่งข้อความที่สืบค้นได้เข้าโทรศัพท์มือถือ
OPAC ของห้องสมุดหลายแห่ง มีการเปิดช่องทางให้ผู้ใช้เข้ามากำหนด tag และให้คะแนน รวมทั้งคำวิจารณ์หนังสือ ตัวอย่าง เช่น ห้องสมุดในเครือข่าย GMILCS (http://www.gmilcs.org/libraries.asp) น่าสนใจทีเดียวค่ะ
ขณะที่ห้องสมุดใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีเว็บ 2.0 ด้วยการใช้ Blog หรือ Social network อื่นๆ เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ใช้เข้ามามีส่วนร่วมกับระบบห้องสมุดนั้น ในส่วนของการวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศ ก็ได้มีการนำเว็บ 2.0 มาผนวกกับ OPAC หรือ Online Public Access Catalogs (พูดภาษาง่ายๆ ก็เป็นหน้าจอการสืบค้นที่ผู้ใช้ค้นหาหนังสือในห้องสมุด แล้วก็แสดงรายการของหนังสือออกมานั่นแหละ) โดยเฉพาะในส่วนของหัวเรื่อง ซึ่งบรรณารักษ์จะมีกำหนดหัวเรื่องตามคู่มือของหัวเรื่อง ซึ่งก็ไม่ค่อยจะตรงกับคำที่ผู้ใช้ ใช้เป็นคำค้น จึงมีความพยายามที่จะให้หัวเรื่องเหล่านั้นมีความเกี่ยวข้องกับคำที่ผู้ใช้สืบค้น เพื่อให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า “Wisdom of the Crowd เพื่อเพิ่มความสามารถและคุณค่าของ OPAC
SOPAC จึงเหมาะสำหรับที่จะนำ social media และเทคโนโลยีเว็บ 2.0 มาผนวกกับการลงรายการของห้องสมุด (Library Catalog) SOPAC ได้รับการพัฒนาโดย John Blyberg ปัจจุบันเป็น Head of Technology and Digital Initiatives แห่ง Darien Library รัฐคอนเนคติกัต เวอร์ชั่นแรกของ SOPAC เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 2007 และในปี ค.ศ. 2009 ได้รับรางวัล ALA 2009 LITA/Brett Bulter Entrepreneurship Award
SOPAC นั้น เป็นระบบที่ใช้ Drupal เข้ามาบูรณาการกับระบบการลงรายการของห้องสมุด ซึ่งทำให้ผู้ใช้ห้องสมุดสามารถที่จะเข้ามากำหนดคำ (tag) ให้คะแนน (rate) วิจารณ์หนังสือ (review) และสิ่งที่ผู้ใช้ใส่เข้าไปจะถูกนำไปใช้จริงกับระบบห้องสมุด นอกจากฟังก์ชั่นการทำงานข้างต้นที่ผู้ใช้สามารถเข้ามาทำงานร่วมกับระบบห้องสมุดแล้ว ยังมีการรวม Locum และ Insurge โดย Locum เป็นซอฟต์แวร์ของห้องสมุดที่เขียนด้วย PHP ที่ทำให้เกิดความยืดหยุ่นในการติดต่อระหว่าง ILS และ PHP ทำให้ช่วยให้ค้นหาบรรณานุกรมและสามารถปรับ interface ในการค้นหาฉบับเต็มด้วย Sphinx อีกด้วย
LTFL หรือ Libraries using LibraryThing for Libraries เป็นกลุ่มห้องสมุดที่ใช้ LibraryThing เพิ่มเข้ามาในระบบ OPAC ทำให้ระบบ OPAC มีลูกเล่นมากขึ้น ตอนนี้มี 3 ลูกเล่น แบ่งเป็น CE RE SB CE (Catalog Enhancements) มีการเพิ่ม Tag ที่ผู้ใช้ add เข้าไปและเชื่อมโยงไปถึงหนังสือที่มีเนื้อหาคล้ายๆ กัน
RE (Reviews Enhancements) เพิ่มการวิจารณ์หนังสือแต่ละเล่มเข้าไป และมีการให้คะแนน หรือให้จำนวนดาวของหนังสือเข้าไปด้วย
SB (Shelf Browse Enhancement) มีการเรียกดูรายการหนังสือแบบ Virtual Shelf น่าดึงดูดใจทีเดียว
เข้าไปศึกษาดูตัวอย่างดังกล่าวได้ที่ http://www.librarything.com/wiki/index.php/LTFL:Libraries_using_LibraryThing_for_Libraries นะคะ จะเห็นว่า Library 2.0 เข้าไปอยู่ในส่วนของ Cataloging ของห้องสมุดของคุณได้ชัดเจนทีเดียวค่ะ
ศ.ดร.ไพรัช ธัชยพงศ์ ที่ปรึกษาอาวุโส สวทช. ได้กรุณาให้ความรู้ ICT Technology Trends ให้กับการจัดสัมมนาวิชาการประจำปีของ ศวท. 2553 โดยมีประเด็นน่าสนใจหลายประเด็นได้แก่ เทคโนโลยีในปี ค.ศ. 2010 วิวัฒนาการของเทคโนโลยีไอซีที เว็บ 2.0 และห้องสมุด 2.0 ดังรายละเอียด
Read the rest of this entry »
ในปัจจุบัน ความสนใจของประชาชนผ่านสื่อแบบต่างๆ ได้เปลี่ยนไปมาก เนื่องจากเทคโนโลยีสารสนเทศ และความสะดวกในการสื่อสารส่วนบุคคล ซึ่งไปหลอมรวมกับสื่อสารมวลชน และมีวิธีการใหม่เกิดขึ้นมากมาย ทั้งนี้ ผลกระทบต่างๆ ได้ขยายผลไปถึงการทำงานขององค์กรและวิธีการที่องค์กรสามารถ “ขายตรง” ข้อมูลข่าวสารไปยังมวลชนด้วยตนเองได้โดยใช้อินเทอร์เน็ต ดังนั้น จึงเป็นเรื่องสำคัญที่นักประชาสัมพันธ์ นักการตลาด และผู้ที่ทำงานด้านสื่อสารองค์กรต้องมาเรียนรู้วิธีการใหม่ๆ และยกเลิกความรู้สึกเก่าๆ เพื่อทำความเข้าใจกับอานุภาพของระบบสื่อสารสมัยใหม่ ที่เราเรียกกันว่าเครือข่ายสังคม (social networks)
การบันทึกเว็บไซต์ในรูปแบบ Bookmark มีมานานแล้วตั้งแต่ที่ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตใช้เว็บเบราว์เซอร์อย่าง IE หรือ Firefox โดยเมนูคำสั่ง Favorites หรือ Bookmarks เป็นเมนูหนึ่งที่ผู้ใช้เว็บเบราว์เซอร์หลายท่านคุ้นเคย และใช้งานเป็นประจำ แม้นว่าการบันทึกเว็บไซต์ในรูปแบบ Bookmark มีจุดเด่นที่ช่วยให้ไม่ต้องจดจำเว็บไซต์จำนวนมากที่เราสนใจ แต่ก็มีปัญหาที่ว่าหากคอมพิวเตอร์เสีย หรือเปลี่ยนเครื่องคอมพิวเตอร์โดยสาเหตุใดๆ ก็ตาม รายการเว็บไซต์ที่บันทึกจะสูญหาย หรือไม่สามารถเข้าถึงได้
แนวคิดการย้ายการบันทึกรายการเว็บไซต์ไปไว้ในเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ผ่านผู้ให้บริการกลาง และทุกคนสามารถร่วมกันบันทึกรายการเว็บไซต์ สามารถสืบค้น แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับเว็บไซต์ ให้คะแนนความนิยม (Voting) และจัดหมวดเว็บไซต์จึงเกิดขึ้นตามกระแสเว็บ 2.0 (Web 2.0) และ Social Networking โดยเรียกการจัดเก็บรายการเว็บไซต์ร่วมกันออนไลน์นี้ว่า Social Bookmarking นั่นเอง
รายละเอียดเพิ่มเติม
หน้าที่หนึ่งของห้องสมุด ก็คือการแนะนำแหล่งทรัพยากรสารสนเทศ ในปัจจุบันการแนะนำแหล่งทรัพยากรสารสนเทศที่เผยแพร่ผ่านอินเทอร์เน็ตก็เป็นรูปแบบหนึ่งที่มีความสำคัญ การทำหน้าที่นี้หากใช้คนเพียงจำนวนหนึ่งของห้องสมุด อาจจะไม่สอดรับกับแนวคิด Library 2.0 การเปิดโอกาสให้สมาชิกห้องสมุดร่วมกันแนะนำแหล่งทรัพยากรสารสนเทศ และช่วยกันโปรโมตว่าเว็บใดเด่น น่าจะเป็นทางเลือกที่เหมาะสมเพื่อก้าวสู่บริการเชิงรุกอย่างแท้จริงของห้องสมุด
สไลด์นำเสนนที่สำนักห้องสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ วันที่ 16 มีนาคม ุ2552 เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาห้องสมุด และบริการต่างๆ ของห้องสมุดด้วยเทคโนโลยี
ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยนางสาวสุภาพร ชัยธัมมะปกรณ์ และนายบุญเลิศ อรุณพิบูลย์ ได้รับเชิญเป็นวิทยากรบรรยายพิเศษให้กับสถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในหัวข้อ การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเว็บ 2.0 กับการบริการของห้องสมุด เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาบริการต่างๆ ของสถาบันวิทยบริการ จุฬาฯ และเครือข่ายห้องสมุดจุฬาลิเน็ต วันที่ 9 มีนาคม 2552
ถ้าบรรณารักษ์ยุคนี้ ยังไม่รู้จัก del.icio.us โดยเฉพาะบรรณารักษ์ตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า คงจะต้องรีบทำความรู้จักกันโดยเร็ว เพราะ del.icio.us จะเป็นเครื่องมือที่ช่วยงานตอบคำุถามของคุณได้เป็นอย่างดีเลยค่ะ
เนื่องจาก wiki ทำให้ผู้ใ้ช้หลายๆ คน สามารถที่จะเขียนข้อความ ร่วมกันแก้ไข ด้วยกันได้ การนำ wiki มาใ้ช้ในการประชุมขององค์กร เป็นเรื่องที่สามารถอำนวยความสะดวกให้กับคนที่ร่วมประชุมอย่างไม่น่าเชื่อ ลดการใช้กระดาษในการต้องพิมพ์เอกสารประกอบการประุชุม มีส่วนที่ช่วยให้ less paper ก่อนที่จะ paperless ในที่สุดกระมัง วิธีการก็แสนจะง่ายค่ะ คงต้องมีเลขานุการในที่ประชุมซักคนนึง สร้างวาระสำหรับที่จะใช้ประชุมขึ้นมา คนในองค์กรนั้นๆ ที่ต้องการเสนอวาระเพื่อทราบ เพื่อพิจารณา หรือเป็นเรื่องสืบเนื่อง ก็เสนอเข้าไปได้เลย สามารถ add file ที่เป็นเอกสารประกอบการประุชุม แนบไปพร้อมกับวาระที่นำเสนอ รายงานไป หรือนำเสนอไป ก็สามารถดึงเอกสารนั้นขึ้นมาประกอบการรายงานได้ทันที
