หัวข้อเรื่อง Semantic web กรณีการประยุกต์ใช้ในห้องสมุด โดย ดร.มารุต บูรณรัช นักวิจัย ห้องปฏิบัติการวิจัยวิทยาการมนุษยภาษา ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
วิวัฒนาการของห้องสมุดยุคแรกที่มีที่เก็บหนังสือ แคตตาล็อก และเจ้าหน้าที่ห้องสมุดที่ให้บริการ พัฒนามาเป็นห้องสมุดดิจิทัล ที่ต้องมี เมทาดาทา เครื่องมือช่วยสืบค้นที่ยังมีปัญหาในการสืบค้นอยู่ จึงมีการคิดค้น Smart Search/ Integrated Metadata และ ฺBrowsing เกิด tagging /ontology /Folksonomy /user profiles
สิ่งที่มองว่าห้องสมุดในยุคถัดไปจะมีการพัฒนาไปทางใดและเป็นในรูปแบบใดนั้น เป็นความฝันที่จะนำเทคโนโลยีมาช่วยเพื่อให้เกิดการทำงานร่วมกัน มีข้อมูลอยู่ในเว็บมากขึ้น ผู้ใช้ข้อมูลเป็นผู้สร้างเมทาดาทาเอง และเป็นที่รวมแหล่งความรู้ให้ทุกคนเข้าถึงได้อย่างถูกต้องตรงตามความต้องการ ซึ่งเป็นความพยายามของ W3C (หน่วยงานที่สร้างมาตรฐานข้อมูลต่าง ๆ )โดยใช้เทคโนโลยีเชิงความหมาย หรือ Semantic web บูรณาการข้อมูลที่มีเมทาดาทาต่างกันให้เป็นข้อมูลเดียวกันได้ โดยมีกลุ่มมาตรฐานข้อมูล ชื่อ RDF, OWL , SKOS, SPARQL ตัวอย่างเช่น วิกิเชิงความหมาย ระบบห้องสมุดดิจิทัล ช่วยในการบูรณาการที่ใช้มาตรฐานแตกต่างกัน เช่น Dublin Core , MARC21 เป็นต้น
RDF หรือ Resource Description Framework เป็นมาตรฐานที่อิงมาจากภาษา XML แต่มีโครงสร้างรูปแบบหลากหลายกว่า XML แบบจำลองของ RDF เมทาดาทาอยู่บนพื้นฐานของความคิดในการสร้างข้อความที่มี 3 ส่วนประกอบกันได้แก่ ประธาน ความสัมพันธ์ และกรรม หรือ “Subject-Predicate-Object” โดยจะมี URI (Uniform Resource Identifier ) แทนของ 1 สิ่งเสมอ ยกตัวอย่าง เช่น เราต้องการสร้างข้อมูลเกี่ยวกับประเทศ ในทวีปแอฟริกา เราก็จะใช้ URI แทนที่ข้อมูลประเทศ แล้วสร้าง Label ให้สร้างเป็นเอกสาร XML ไว้ก็จะเกิดกลุ่มข้อมูลที่มีความสัมพันธ์กันขึ้นเรื่อยๆ
Semantic web กับการประยุกต์ใช้ในงานห้องสมุด มี 2 ส่วนคือ
โดยสรุป Semantic web หมายถึงการเชื่อมโยงสิ่งต่างๆ ที่มีความสัมพันธ์กันให้เป็นแหล่งความรู้ขนาดใหญ่ที่ใช้ร่วมกันได้ ปัจจุบันยังมีการใช้น้อยมาก คาดว่าในอีก 2-3 ข้างหน้า Semantic web จะเป็นที่นิยมและใช้กันอย่างแพร่หลาย ด้วยความสามารถที่ฉลาดกว่า
“บางคนกล่าวว่าจดหมายเหตุของประเทศใดเป็นเอกลักษณ์ของประเทศนั้น และจดหมายเหตุขององค์กรใดเป็นเอกลักษณ์ขององค์กรนั้น ถ้าไม่อยากให้เอกลักษณ์ของประเทศหรือองค์กรสูญหาย ก็ต้องวางแผนสร้างจดหมายเหตุอย่างมีประสิทธิภาพตั้งแต่วันนี้ “ จากพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานอธิบายคำ “จดหมายเหตุ” ว่า หมายถึงหนังสือบอกข่าวคราวที่เป็นไป รายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น หากเอกสารส่วนราชการ รัฐวิสหกิจ หรือ เอกชน ผลิตขึ้นเพื่อเป็นหลักฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติงาน นั้นเอง
Read the rest of this entry »
รศ. ดร. ศักรินทร์ ภูมิรัตน ได้กรุณาแสดงความเห็นสนับสนุนต่อการจัดให้ความรู้เรื่องการสร้างสรรค์สื่อดิจิทัลที่มีคุณภาพ ซึ่งดำเนินการโดยศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (ศวท.) หรือหลายท่่านอาจจะจำได้ในชื่อภาษาอังกฤษว่า STKS (Science and Technology Knowledge Services) สรุปได้ความว่า
ขอนำข้อความที่ได้ไปบันทึกเสียงของ ดร. ทวีศักดิ์ กออนันตกูล เพื่อสนับสนุนการสร้างสื่อดิจิทัลที่มีคุณภาพ โดยมีประเด็นคำถามสำหรับอาจารย์ ๔ คำถาม ได้แก่
ดร. ทวีศักดิ์ ได้ให้ข้อคิดเห็นต่อประเด็นคำถามทั้ง ๔ ดังนี้
ผู้เขียนกำลังต้องปิด course รายวิชา การวิเคราะห์สารสนเทศชั้นสูง เลยมีความคิดอยากรู้ว่า ตอนนี้ห้องสมุดสถาบันอดมศึกษา หรือเรียกง่ายๆ ก็ ห้องสมุดมหาวิทยาลัย นั่นละค่ะ มีการบริหารจัดการงานวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศกันอย่างไรกันบ้างแล้ว แต่พอแวะเข้าไปเว็บไซต์ของแต่ละแห่ง หาฝ่ายฯ หรืองานฯ ไม่เจอแฮะ
ถ้ามีคนถามคุณถึง หนังสือชื่อดังเรื่อง Pride and Prejudice คุณจะนึกถึงอะไร?
คุณอาจจะบอกว่า นึกถึงคำว่า “เจน ออสเตน”, “คริสตศตวรรษที่ 19″, “ภาษาอังกฤษ”, “นวนิยาย” และอาจจะรวมคำว่า “โรแมนติก” คำที่คุณบอกออกไปนั้น ก็คือ tag ที่คุณกำลังให้กับหนังสือเรื่อง Pride and Prejudice
คำหรือ tag ที่คุณกำหนด ได้ทำให้เกิด Read the rest of this entry »
หลังจากที่ผ่านการลงรายการ ที่บอกว่า หนังสือในแต่ละเล่้มมีข้อมูลอะไรบ้าง นั่นก็คือ ได้ผ่านการลงเมทาดาทา (ศัพท์สมัยใหม่ ขึ้นมาอีกหน่อย) แล้วนั่นเอง
ที่ผ่านมามีคำถามค้างคาใจเกี่ยวกับ Metadata Dublin Core มาก ว่าประโยชน์จริงๆ คืออะไรในเชิงการประยุกต์ใช้ที่เป็นภาพและผลที่ชัดเจน นอกจากการใช้เป็นข้อกำหนดการพัฒนาโปรแกรม ซึ่งคงเหมาะสำหรับโปรแกรมเมอร์ อีกทั้งได้พบว่ามีการนำ DC elements ไปใช้อย่างที่ไม่สมควร เช่น ใช้เป็นตำอธิบายรายการบนเว็บไซต์ (Label) เช่น แทนที่จะเขียนว่า เอกสารชิ้นนี้ผู้แต่งชื่อ บุญเลิศ อรุณพิบูลย์ ก็ไประบุเป็น dc.Creator : บุญเลิศ อรุณพิบูลย์ ก็เลยทำให้ไม่เข้าใจว่าระบุลักษณะนี้ทำไหม เพราะคนที่เข้ามาดูเว็บ ก็คงจะ งง เหมือนกันว่า dc.Creator คืออะไร (คิดว่าคงมีจำนวนหนึ่ง) และอาจจะมีอีกคำถามว่า ทำไหมไม่ใช้เป็นคำว่า “ผู้แต่ง หรือผู้เีขียนหรือ เจ้าของผลงาน” ซึ่งสื่อความได้เข้าใจดีกว่า (ทั้งๆ ที่ก็เป็นเว็บไซต์ภาษาไทย)
แต่ตอนนี้ก็ถึงบางอ้อและตระหนักแล้วว่า DC มีประโยชน์แน่ (สำหรับบางกลุ่ม) และนำไปใช้ได้จริง โดยโปรแกรมในกลุ่ม Reference Manager เช่น EndNote, Zotero จะดูดข้อมูลที่กำกับด้วย DC มาจัดทำเป็นรายการบรรณานุกรม แต่ทั้งนี้ผู้พัฒนาเว็บไซต์หรือฐานข้อมูลบนเว็บก็ต้องศึกษาเครื่องมือการสร้าง/ลงรายการกำกับเอกสารเป็น DC ด้วย รายละเอียดไว้หนหน้าจะมานำเสนอให้เห็นภาพชัดขึ้นดีกว่าครับ เย้ ในที่สุดก็ไม่ตะขวิดตะขวงใจกับ DC แล้ว
