ในยุคที่เจริญรุ่งเรืองของข้อมูลข่าวสารนั้น ห้องสมุดถือเป็นอีกสถาบันหนึ่งที่สำคัญที่จะขับเคลื่อนเพื่อส่งต่อข้อมูลข่าวสารต่างๆ ไปสู่ผู้คน วันนี้จึงอยากจะแนะนำอีกห้องสมุดที่น่าสนใจสำหรับเสริมสร้างพฤติกรรมทางคุณธรรม จริยธรรมที่พึงประสงค์ของสังคมไทย โดยผ่านสื่อสารสนเทศ และสื่อสาธารณะ นั่นคือ “โครงการเครือข่ายห้องสมุดศูนย์คุณธรรม”
Read the rest of this entry »
ห้องสมุดเป็นสถานที่ที่มีจำนวนทรัพยากรสารสนเทศเป็นจำนวนมาก ในการให้บริการแก่ผู้ใช้ห้อง สมุด ทรัพยากรสารสนเทศเหล่านี้ ประกอบด้วยสื่อตีพิมพ์ และสื่อไม่ตีพิมพ์ และในปัจจุบันมีการ ประกาศใช้ พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ.๒๕๕๐ ห้องสมุด ซึ่งมี คอมพิวเตอร์ที่ให้บริการอยู่เป็นจำนวนมากในเข้าใช้/เข้าถึง สารสนเทศต่างๆ จึงจำเป็นต้องมี มาตรการ มีความระมัดระวังในการให้บริการมากขึ้น
โดยทั่วไป การรักษาความปลอดภัยของห้องสมุดมีดังนี้
ห้องสมุดจัดหาหนังสือ และทรัพยากรสารสนเทศอื่นๆ เข้าห้องสมุดได้จากการจัดซื้อ การแลกเปลี่ยนการบริจาค ซึ่งแต่ละประเภทของการจัดหาต่างก็ต้องมีแนวทางในการดำเนินการ
หนังสือบริจาค เป็นการจัดหาทรัพยากรสารสนเทศที่ไม่ต้องเสียงบประมาณในการจัดซื้อ การได้มาซึ่ง หนังสือบริจาค สามารถได้มาโดย
การ คัดหนังสือออก หรือการจำหน่ายหนังสือออก หรือการเคลื่อนย้ายทรัพยากรสารสนเทศออก เป็นกระบวนการพิจารณาการคัดเลือกหนังสือ ซึ่งอาจจะเป็นคัดออกอย่างถาวรโดยมีการจำหน่ายออกจากห้องสมุด หรือเพียงแต่การนำออกชั้นให้บริการ โดยจะมีการเก็บหนังสือที่ถูกคัดออกเหล่านี้ไว้ที่ห้องเก็บหรือพื้นที่เก็บ หนังสือ แต่อาจจะยังคงมีการให้บริการอยู่ เมื่อมีการร้องขอ อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
ตัวแทนเอกสาร (Document surrogate) ในความหมายทางสารสนเทศ หมายถึง การสร้างตัวแทนของเอกสารในรูปแบบต่างๆ เช่น ข้อมูลทางบรรณานุกรม เพื่อเป็นตัวแทนของเอกสาร กล่าวคือ ถ้าเป็นหนังสือ ตัวแทนเอกสารทางบรรณานุกรมจะประกอบด้วย ชื่อผู้แต่ง ชื่อเรื่อง สถานที่พิมพ์ สำนักพิมพ์ ปีที่พิมพ์ หัวเรื่อง คำสำคัญ ฯลฯ และหมายรวมถึง การกำหนดตัวแทนของเนื้อหาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการคืนคืนสารสนเทศ เช่น คำสำคัญ วลีสำคัญ (key phase) สาระสังเขป เป็นต้น อ่านรายละเอียด
การบอกรับฐานข้อมูลออนไลน์ในลักษณะของสัญญาใบอนุญาตให้เข้าถึงและใช้บริการฐานข้อมูลออนไลน์เดียวระดับชาติ (National Site License) หลาย ประเทศได้ให้ความสำคัญ เพื่อลดค่าใช้จ่ายและสร้างอำนาจต่อรองกับสำนักพิมพ์ในด้านต่างๆ อาทิ ด้านเงื่อนไข ระยะเวลา ราคา เป็นต้น ซึ่งอาจแตกต่างกันบ้างในด้านที่มาของโครงการ รูปแบบการดำเนินการ รูปแบบและวิธีการเจรจาต่อรอง วิธีการกำหนดราคา การจัดสรรงบประมาณ หลักเกณฑ์ในการคัดเลือกการบอกรับ และผลการดำเนินงาน บทความต่อไปนี้ ขอนำเสนอแนวทางการริเริ่มการบอกรับฐานข้อมูลออนไลน์ในลักษณะของสัญญาใบ อนุญาตให้เข้าถึงและใช้บริการฐานข้อมูลออนไลน์เดียวระดับชาติ (National Site License) ของประเทศสหราชอาณาจักร รายละเอียดเพิ่มเติม
Infographic ที่จะนำมาเสนอนี้ เป็นเรื่องพฤติกรรมของบรรดาผู้ที่ใช้ E-book และ E-reader ซึ่งเป็นผลสำรวจข้อมูลในประเทศสหรัฐอเมริกา Infographic นี้จะแสดงถึงรายละเอียด ดังนี้
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) จัดกิจกรรม Friends of the library ขึ้น เพื่อแลกเปลี่ยนหนังสือ /วารสาร โดยห้องสมุดเครือข่ายจะนำหนังสือ/วารสารมาออกร้านเพื่อให้หนังสือไปสู่มือของผู้ที่ต้องการใช้งานจริงๆ และเพื่อการหมุนเวียนการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยมีการออกร้านของห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และห้องสมุดเครือข่าย 6 สถาบัน ประกอบด้วย สำนักหอสมุด ม.ธรรมศาสตร์, ม.ศิลปากร, ม.ศรีนครินทรวิโรฒ, ม.รังสิต, มรภ.บ้านสมเด็จเจ้าพระยา และห้องสมุดสยามสมาคมฯ ในงาน มีหนังสือ/วารสารมือสองไว้ แจก แลกเปลี่ยน และจำหน่ายในราคาแบบเพื่อนขายให้เพื่อน ตั้งแต่เล่มละ 10 บาท สูงสุดไม่เกิน 50 บาท และร่วมงาน เสวนาในสวน ในบรรยากาศสบาย ๆ มีการสอนซ่อมหนังสือ กิจกรรมหนังสือทำมือ และกิจกรรมอื่นๆอีกมากมาย
กิจกรรมเพื่อนห้องสมุด (Friends of the Library) จัดขึ้น ณ สนามหญ้าหน้าศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (ตลิ่งชัน) วันที่ 7-9 มิถุนายน 2555 ด่วน ช้าหมด อดได้หนังสือดีๆ แน่นอน
รายการอ้างอิง :Thai PBS NEWS. รื่นรมณ์งานหนังสือ ใน Friends of the Library. สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 22พฤษภาคม 2555. จาก รื่นรมณ์งานหนังสือ-ใน-friends-library
ห้องสมุดต้องคำนึงถึงการเก็บรักษาสิ่งตีพิมพ์ให้อยู่ในสภาพที่เป็นประโยชน์ในระยะยาว แต่การเก็บเอกสารต่างๆ ในระบบดิจิทัล ทำให้แนวคิดของการเก็บและบำรุงรักษาเปลี่ยนไป เนื่องจากปัญหาหลัก 2 ประการ ที่เกิดขึ้นกับเอกสารดิจิทัล คือ อายุของสื่อที่บันทึก และความล้าสมัยของซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์ อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
การประชุมวิชาการประจำปี 2555 สวทช. (NAC 2012) หัวข้อหลัก ” รู้ สู้ พิบัติภัย ไปกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ” ช่วงวันที่ 26-28 มีนาคม 2555 ณ อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จังหวัด ปทุมธานี สรุปหัวข้อการสัมมนาย่อย เรื่อง มุมมองจากห้องสมุดที่ได้รับผลกระทบ ในวันที่ 28 มีนาคม 2555 เวลา 10.30 – 12.00 น. โดย คุณเพชรา สังขะวร ศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ศูนย์ข้อสนเทศการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ตั้งอยู่ที่ถนนพหลโยธิน (ติดกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์) ได้ประสบมหาอุทกภัยเมื่อปลายปี 2554 ผู้บริหารได้ใช้หลักการบริหารจัดการเมื่อหลังน้ำลด 4 M คือ Man, Materials, Money, Management ดังสรุปต่อไปนี้ บุคคลากร – สร้างขวัญกำลังใจให้แก่ผู้ทำงาน จัดพื้นที่ทำงานที่ใหม่ โดยเฉพาะงานบริการ ทรัพยากร - ด้วยมีจำนวนหนังสือมากถึง 2 แสนเล่ม ได้ทำการขนย้ายไปยังอาคารที่แข็งแรงรับน้ำหนักได้ เนื่องจากตึกเดิมมีปัญหาเรื่องอาคารร้าว และ ทรุดตัว ห้องสุดจะมีจำนวนหนังสือชุดใหม่เข้ามาราวเดือนละ 600 เล่ม งบประมาณ – ของบประมาณรัฐบาล เพื่อทำการซ่อมแซมพื้นอาคารเดิม โดยให้ผ่านการอนุมัติจากกรมโยธาธิการ การบริหารจัดการ - การจัดการเบื้องต้นคือ จัดพื้นที่ในการบริการใหม่ การจัดการระยะยาวคือ จัดทำแผนกลยุทธ์เป็นโครงการปรับปรุงห้องสมุดให้เข้าสู่ Digital Research Library โดยร่วมมือ กับหน่วยงานพันธมิตร และได้เปิดตัวแนะนำระบบห้องสมุดอัตโนมัติ วช. เมื่อเดือน ตุลาคมที่ผ่านมา
มีการกำหนดแผนงานแปลงสื่อสิ่งพิมพ์อันเป็นลิขสิทธ์ของ วช. ให้เป็นสื่อดิจิทัล คาดว่าจะเห็นผลในปลายปี 2555 นี้ มีการจัดประชาสัมพันธ์เชิงรุก แนะนำห้องสมุดให้แก่สาธารรชนวงกว้างบนบริการ Youtube
การลงรายการทางบรรณานุกรมที่เครื่องคอมพิวเตอร์อ่านได้ หรือ MAchine Readable Cataloging ยังคงเป็นหลักเกณฑ์ที่เป็นมาตรฐานของห้องสมุดและศูนย์บริการสารสนเทศส่วน ใหญ่ใช้ในการจัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุด และเพื่อการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกัน บทความนี้ นำเสนอ แนวคิดของการทำรายการบรรณานุกรมทรัพยากรสารสนเทศจากแต่เดิมที่เป็นบัตร รายการ จนมาถึงการมีระบบห้องสมุดอัตโนมัติและจำเป็นต้องมีการใช้ MARC เพื่อเป็นตัวแทนในการจัดเก็บรายการทางบรรณานุกรม ติตดามอ่านรายละเอี่ยดได้ที่ http://stks.or.th/th/knowledge-bank/28-library-science/1821-20120303-marc21.html
เนื่องในโอกาสการประชุมวิชาการของสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปี 2554 เรื่อง การบริหารงานห้องสมุดแบบมืออาชีพ วันที่ 1-2 กันยายน 2554 โดยประธานเปิดงาน คือ นายชวน หลีกภัย อดีตกรรมการสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ผู้ทรงคุณวุิฒิ และอดีตนายกรัฐมนตรี ได้กล่าวเสริมจากการกล่าวเปิดอย่างเป็นทางการว่า
ทุกงานต้องทำงานแบบมืออาชีพ ซึ่งจะทำให้งานมีโอกาสผิดพลาดน้อย การเป็นมืออาชีพต้องมียุทธศาสตร์ในการแก้ปัญหาโดยคำนึงถึงสิ่งที่เป็นจริง ช่วยให้ปัญหาลดลง ท่านได้ยกตัวอย่าง สถานการณ์ของจังหวัดชายแดนภาคใต้ และได้เสริมว่าการเอาตัวรอดไม่ใช่มืออาชีพ
ถึงแม้ว่า นันทพร แก้วบูชา ได้ศึกษา เรื่อง การดำเนินงานเกี่ยวกับหนังสือค้างในขั้นตอนงานทำบัตรรายการและจัดหมู่หนังสือของห้องสมุดมหาวิทยาลัย เป็นวิทยานิพนธ์ตามหลักสูตรการศึกษามหาบัณฑิตของภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทย่าลัย ตั้งแต่เมื่อปีการศึกษา 2531 ก็ตาม แต่ปัญหาหรือหนังสือค้าง ยังคงมีอยู่ในห้องสมุด ซึ่งดูเหมือนเป็นของคู่กันกับห้องสมุด คงไม่มีห้องสมุดไหน ไม่มีหนังสือที่เป็น backlog อยู่เป็นแน่
ผลของการศึกษาของคุณนันทพร พบว่าห้องสมุดมหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ (73.01%) มีหนังสือค้างดำเนินการ ปริมาณหนังสือค้างของห้องสมุดมีตั้งแต่ 30-6,000 เล่ม หรือคิดเป็น 0.1-81.91% ของจำนวนหนังสือทั้งหมดของห้องสมุด และเป็นหนังสือค้างมานานประมาณ 2-4 ปี ซึ่งสาเหตุสำคัญมาจากบุคลากรที่ทำหน้าที่ทำบัตรรายการและจัดหมู่หนังสือมีจำนวนไม่เพียงพอ และบุคลากรดังกล่าวมีเวลาในการปฏิบัติงานไม่เพียงพอ ส่วนสาเหตุอื่นๆ ได้แก่ ห้องสมุดได้รับหนังสือบริจาคจำนวนมาก ห้องสมุดมีหนังสือค้างสะสมมาตั้งแต่ระยะแรกตั้งห้องสมุด และปริมาณการจัดหาหนังสือของห้องสมุดเพิ่มมากขึ้น อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
เรียนรู้เทคโนโลยีใหม่และกรณีตัวอย่างการให้บริการห้องสมุด นวัตกรรมสำหรับห้องสมุดและบรรณารักษ์ รวมถึงแนวทางการบริการเชิงรุก โดย Mr. John Hickok Librarian/Instructor จาก California State University, Fullerton campus และ ประธานกรรมการ ALA International Relations Roundtable Orientation คลิกที่นี่เพื่ออ่านต่อ
ห้องสมุด กรอบดำเนินการสู่ความเป็นเลิศ มี ๒ ประเด็น ๑. ห้องสมุดในฐานะกรอบการดำเนินการสร้างความเป็นเลิศให้กับผลงานของนักศึกษาและนักวิจัย ๒. ความเป็นเลิศของการให้บริการของห้องสมุด
ดร.ไรน์เนอร์ เคลเลนเบอร์น ผู้อำนวยการห้องสมุด Technische Universitat Munchen ประเทศเยอรมณี นำเสนอนโยบายห้องสมุดและแผนการพัฒนาโครงสร้างของห้องสมุดมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีแห่งมิวนิค เป้าหมายของความเป็นเลิศของการให้บริการของห้องสมุด เช่นเดียวกับ การดำน้ำลึกที่ระดับ ๔๐ หรือ ๖๐ เมตร นั่นคือ ความปรารถนาความสำเร็จและรอบคอบในการดำน่้ำลึก เมื่อใดก็ตามที่มีสิ่งท้าท้ายใหม่ ๆ ขึ้นมา สูตรในการปฏิบัติมีเพียง
หยุด (Stop) - ผ่อนคลาย (Relax) - วางแผน (Plan) – ปฏิบัติและตรวจสอบ (Act & Check)
