ภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดย ผศ. ดร. พิมพ์รำไพ เปรมสมิทธิ์ ได้บรรยายถึงแนวทางการจัดการเรียนการสอนบรรณารักษ์ยุคใหม่ โดยมีการใช้คำว่า บรรณารักษ์ดิจิทัล (Digital Librarians) เห็นหน้าที่ที่ บรรณารักษ์ดิจิทัล ต้องรับผิดชอบแล้วต้องหันมาดูว่า บรรณารักษ์ในบ้านเมืองเรามีลักษณะที่จะเป็นบรรณารักษ์ดิจิทัลหรือไม่
Read the rest of this entry »
ผศ. ดิชิตชัย เมตตาริกานนท์ จากมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ได้บรรยายถึง หลักสูตรการจัดการสารสนเทศ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ในงานประชุมวิชาการประจำปี 2552 ศวท. ถึงแนวคิดในการจัดทำหลักสูตร 4 ระดับ ซึ่งทำให้เห็นว่า การเรียนการสอนของ ม. วลัยลักษณ์มีเป้าหมายที่ชัดเจน
โดยปกติการเรียนการสอนในสาขาวิชาบรรณารักษ์ หรือสารสนเทศต่างๆ ของทุกสถาบัน ก็คงมีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับการกฎหมายโดยเฉพาะกฎหมายลิขสิทธิ์ แต่ในยุคที่อะไรก็เป็น “ดิจิทัล” ผู้สอนได้ตระหนักและถ่ายทอดประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ “ดิจิทัล” ได้หรือไ่ม่อย่างไร นับเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่น่าจะนำมาทบทวนและปรับเปลี่ยนแผนการเรียนการสอนได้แล้ว ณ สถานการณ์ปัจจุบัน
ประเด็นเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ หรือสัญญาอนุญาตต่างๆ ที่เกี่ยวกับสื่อดิจิทัลเริ่มทวีความสำคัญและมีประเด็นปลีกย่อยที่หลากหลาย เพราะการเผยแพร่ข้อมูลต่างๆ ผ่านสื่อดิจิทัลมีมาก ห้องสมุดต่างๆ ได้รับการปกป้องจากกฏหมายลิขสิทธิ์ในสภาวะปกติ แต่ในกรณีที่เป็นการกระทำทางดิจิทัล เช่น การพัฒนาห้องสมุดดิจิทัล ยังไม่มีความชัดเจนในเรื่องนี้มากนัก
รวมทั้งสัญญาอนุญาตก็มีให้เลือกใช้กับสื่อดิจิทัลหลากหลายมากขึ้น ทั้งที่เป็น copyright หรือ creativecommons ทั้งที่ประกาศด้วยข้อความหรือภาพที่เห็นชัดเจน และแบบที่ฝังเข้าไว้ในเนื้อหาสื่อดิจิทัลในลักษณะ embedded metadata รวมถึงการสืบค้นสื่อดิจิทัลที่มีการประกาศสิทธิ์รูปแแบบต่างๆ และการใช้งานต่อยอด
หากมีสถาบันการศึกษาใดจัดหลักสูตรนี้เป็นล่ำเป็นสัน ก็น่าสนใจนะครับ หรือห้องสมุดต่างๆ จะนำประเด็นนี้มาชูเป็นประเด็นสำคัญในการเผยแพร่ความรู้ต่อผู้รับบริการห้องสมุดก็เป็นอีกแนวทางที่เป็นไปได้นะครับ
รศ.อังสนา ธงไชย อาจารย์ประจำภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นับเป็นอีกท่านหนึ่งที่ให้ความสำคัญกับการประยุกต์ใช้ OSS & Freeware ในการจัดการเรียนการสอนอย่างเป็นรูปธรรม เบื้องต้นอาจารย์ได้กล่าวไว้ในงานประชุมวิชาการของ STKS ที่ผ่านมาว่า การจัดการเรียนการสอนหลายวิชา่ของภาคฯ เกิดปัญหาว่าเน้นแต่ทฤษฎี เช่น วิชาการจัดการห้องสมุดอัตโนมัติ การลงรายการ ห้องสมุดดิจิทัล เพราะซอฟต์แวร์ระบบงานจริงของห้องสมุดมีราคาแพงมาก นักศึกษาไม่มีโอกาสได้สัมผัสจนกว่าจะได้เข้าไปทำงานจริง ซึ่งส่งผลให้นักศึกษาไม่มีประสบการณ์จริง และเบื่อกับการเรียนทฤษฎี
อาจารย์อังสนา ได้ใช้ Online Communites กับเครือข่ายต่างๆ ในต่างประเทศ เป็นช่องทางปรึกษาว่ามีวิธีใดบ้างที่ช่วยแก้ไขปัญหานี้ โดยคำตอบที่ได้รับก็คือ การเลือกใช้ซอฟต์แวร์ OSS มาเป็นเครื่องมือจัดกระบวนการเรียนการสอน แต่เนื่องจากการใช้ OSS เฉพาะสาขานี้ยังไม่มีหรือมีน้อยมากในประเทศไทย รวมทั้งเป็นซอฟต์แวร์ใหม่ ไม่มีเอกสารคู่มือ ทำให้อาจารย์ก็หันมาดูว่าในประเทศไทยมีใครบ้างที่ใช้ซอฟต์แวร์กลุ่มนี้ จนกระทั่งได้ทราบจาก อ.ประดิษฐา อดีตผู้อำนวยการ TIAC ว่า TIAC (ปัจจุบันคือ STKS) เริ่มจับซอฟต์แวร์กลุ่มนี้ จนเกิดเป็นความร่วมมือกันระหว่างภาควิชาฯ ผ่านอาจารย์อังสนา และ STKS ร่วมจัดกิจกรรมการเรียนการสอนโดยนำ OSS & Freeware ไปประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือการเรียนการสอนภาคปฏิบัติ รวมทั้งจัดสัมมนาวิชาการในพื้นที่ภาคเหนือถึง 2 ครั้งภายใต้ชื่อโครงการ STKS สัญจร นับเป็นภาควิชาแรกที่ร่วมจัดกิจกรรมกับ STKS มากที่สุด รวมทั้งเป็นภาควิชาแรกก็ว่าได้ที่จัดหลักสูตรการเรียนการสอนด้วย OSS อย่างเป็นรูปธรรม ในรายวิชา ม.บร. 436 โปรแกรมโอเพนซอร์สสำหรับการจัดการสารสนเทศ
ได้ฟังอาจารย์ ผู้สอนวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ พูดถึงการเรียนการสอนบรรณารักษ์ในยุคใหม่นี้ (ในการประุชุมวิชาการประจำปี ศวท. 2552 เมื่อวันที่ 17 กันยายน ที่ผ่านมา) มีการเพิ่มหลักสูตรเกี่ยวกับการใช้ซอฟต์แวร์ต่างๆ มากมาย โดยมีเหตุผลเพื่อให้ทันกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไป ในข้อนี้ก็เห็นด้วยค่ะ แต่นอกเหนือจากการสอนเทคโนโลยีแล้ว อยากให้ชี้นำว่า เทคโนโลยีนี้ จะนำไปใช้กับงานห้องสมุดได้อย่างไรบ้างก็ดี เพราะนิสิต นักศึกษาวัยขนาดนี้ ยังอาจจะมองภาพไม่ออกว่า เรียนเทคโนโลยีนี้ไปทำไป
อีกเรื่องหนึ่งที่ไม่อยากเห็น ก็คือ การตัดวิชาพื้นฐานของห้องสมุดออกไป เช่น Cataloging ดีใจที่ยังคงมีอยู่ (อย่างแอบแฝง) แต่แท้จริงแล้ว เป็นหัวใจหลักเลยทีเดียว คงน่าจะประหลาดใจมากๆ ถ้านิสิต นักศึกษาบรรณารักษ์เมืองไทย ไม่รู้จักการ catalogue สารสนเทศ
ไ้ด้อ่านสื่อนำเสนอของ Meredith Farkas แห่ง Norwich University ที่กล่าวถึงหลักสูตรของ Library and Information Science ว่ามีความสอดคล้องกับการเรียนการสอนของบรรณารักษ์หรือไม่ ปรากฏว่า ผลการสำรวจ ปรากฏว่า ร้อยละ 50 ของบรรณารักษ์ผู้จบการศึกษาระหว่างปี ค.ศ. 1998-2008 ตอบว่า หลักสูตรที่เปิดให้มีการเรียนการสอนไม่สอดคล้องกับงานในห้องสมุด
