ส่งบทความนี้ มาแชร์ค่ะ เมื่อผู้ก่อตั้ง Internet archive คือ Brewster Kahle ยังหันมา พยายามเก็บหนังสือทุกเล่มที่พิมพ์เผยแพร่ มีการใช้ คำว่า digital disaster ในบทความนี้ น่าจะสื่อความหมายบางอย่างออกมาหรือเปล่า ดิจิทัลก็เอาไม่อยู่
หรือจะตามอ่านจากบทความนี้ก็ได้ค่ะ Brewster Kahle, Internet Archivist, Seeks 1 0f Every Book Ever Written
JISC (Joint Information Systems Committee) เผยตัวช่วยในการเพิ่มหนทางหรือสร้างเทคนิควิธีใหม่ๆ ให้กับนักวิจัย คณาจารย์ นักศึกษา ในการสืบค้นสารสนเทศ หรือใช้แหล่งสารสนเทศ
Read the rest of this entry »
ค่อนข้างจะรู้สึกกังวลพอสมควรที่เห็นการยก DSpace มาเป็นพระเอกในการจัดเก็บเอกสารดิจิทัลในแทบทุกๆ ระบบงาน ไม่ว่าจะทำคลังเอกสารสถาบัน (IR- Institutional Repository) คลังจดหมายเหตุดิจิทัล (Digital Archives) คลังเอกสารมัลติมีเดียและอีกหลากหลาย จากการศึกษาของ STKS มาระยะหนึ่ง อยากเสนอให้พิจารณาโปรแกรมที่เหมาะสมกับลักษณะข้อมูล ลักษณะความต้องการก่อนน่าจะเป็นแนวทางดำเนินการที่เหมาะสมที่สุด ดีกว่าเห็นว่าสถาบันนั้น สถาบันนี้ใช้ DSpace เราจึงต้องใช้ด้วย
จุดด้อยของ DSpace มีค่อนข้างมาก และสำคัญที่สุดหน่วยงานที่นำมาใช้แทบจะไม่ได้ใช้ความสามารถแท้จริงของ DSpace เท่าไร เช่น การนำเข้าโดยเจ้าของผลงานผ่าน Workflow อีกทั้งยังไม่สนับสนุนระบบวิเคราะห์ ประมวลผลอันเป็นจุดเด่นที่จะช่วยดึงความสนใจของผู้นำเข้าและผู้บริหารหน่วยงานอีกด้วย ฝากประเด็นนี้ไว้ด้วยครับ
รวมคู่มือและซอฟต์แวร์สำหรับการติดตั้งโปรแกรมจัดการคลังเอกสารสถาบัน (IR – Institutional Repository) อย่าง DSpace ที่พัฒนาบนพื้นฐาน Open Source Software โดยเนื้อหาแนะนำการติดตั้งขั้นต้นสำหรับผู้สนใจบนระบบปฏิบัติการ Microsoft Windows XP เชิญดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ STKS – ทั้งนี้รายละเอียดปลีกย่อยต่างๆ และการติดตั้งบนระบบปฏิบัติการอื่น ผู้สนใจศึกษาได้ที่เว็บไซต์ของ DSpace นะครับ
มาตรฐานที่น่าสนใจสำหรับผู้สนใจ e-Book ในขณะนี้ไม่น่าจะหนีไปจาก ePub ที่พัฒนาโดย The International Digital Publishing Forum (IDPF) มาตรฐานของ e-Book ชุดนี้ช่วยให้เราสามารถแปลงเอกสาร Word, PDF, HTML และ Text File เป็นฟอร์แมตที่สามารถนำเสนอผ่าน Reader ทั้งที่เป็น Application และ Reader อื่นๆ ได้หลากหลาย เช่น Sony Reader ท่านที่สนใจดูตัวอย่างการนำเสนอ ePub ซอฟต์แวร์ใช้สร้าง/พัฒนา/แสดงผล เขิญได้ที่เว็บไซต์ STKS Wikibook
ความร่วมมือทางวิชาการร่วมกับศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สวทช. และ แผนงานไอซีทีเพื่อสุขภาวะออนไลน์และการสนับสนุนภาคีเครือข่าย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดย นายอาทิตย์ สุริยะวงศ์กุล บริษัทโอเพนดรีม ได้มีโครงการความร่วมมือกับ STKS กับ สสส. 4 โครงการ
1. โครงการเครือข่ายห้องสมุดดิจิทัลประเทศไทย http://dlib.in.th สสส. ริเริ่มขึ้นจากการที่มีการทำดิจิทัลขึ้นมามาก เพื่อให้สามารถสืบค้นผ่านกันได้ พบว่ายังมีปัญหามาตรฐานต่างๆ เช่น OAI เช่น ดึงข้อมูลภาษาไทยไม่ได้ ได้เริ่มจากข้อมูลด้านผ้า ของ มหาวิทยาลัยทักษิณ มีการทำข้อตกลงเรื่องมาตรฐานร่วมกัน ช่วยสืบค้นข้ามฐานข้อมูลได้ ลดเวลาของผู้ใช้ จากเดิมที่ผู้ใช้ต้องการทำการสืบค้นจากทีละฐานข้อมูลคล้าย Single Search ขณะนี้อยู่ระหว่างการพัฒนา
STKS ได้พัฒนา Extension ในรูปแบบ Plug-ins สำหรับ Joomla เพื่อปรับฟังก์ชันสืบค้นของ Joomla ให้สืบค้นทะลุไปยังคลังความรู้สถาบันที่พัฒนาด้วย DSpace โดยได้กำหนดต้นแหล่งให้สืบค้นไปที่ NSTDA IR ของ สวทช. ซึ่งผู้สนใจสามารถดาวน์โหลด Source code แล้วปรับแก้ไข URL ของคลังความรู้สถาบันที่พัฒนาด้วย DSpace ให้ตรงกับแหล่งข้อมูลของท่านได้ต่อไป
STKS ได้พัฒนาฟรีโปรแกรมสำหรับช่วยสร้าง e-Book ที่นำเสนอแบบพลิกเสมือนจริง (3D Flip) โดยเฉพาะการแสดงผลเอกสารใบลาน ให้ผู้สนใจดาวน์โหลดไปใช้งานได้ฟรี ทั้งนี้โปรแกรมออกแบบมาให้ใช้งานได้ง่าย รองรับไฟล์ภาพ JPG พร้อมการใส่คำค้น หรือเนื้อหากำกับภาพ เพื่อให้สามารถสืบค้นได้ตามต้องการ รวมทั้งยังมีแผนพัฒนาต่อยอดกับหน่วยงานเครือข่ายต่อไป
ศ.ดร.ไพรัช ธัชยพงศ์ ที่ปรึกษาอาวุโส สวทช. ได้กรุณาให้ความรู้ ICT Technology Trends ให้กับการจัดสัมมนาวิชาการประจำปีของ ศวท. 2553 โดยมีประเด็นน่าสนใจหลายประเด็นได้แก่ เทคโนโลยีในปี ค.ศ. 2010 วิวัฒนาการของเทคโนโลยีไอซีที เว็บ 2.0 และห้องสมุด 2.0 ดังรายละเอียด
หน่วยงานใน สวทช. (STKS และห้องปฏิบัติการเทคโนโลยีภาพ เนคเทค) ภายใต้การนำของ ศ.ดร.ไพรัช ธัชยพงศ์ ที่ปรึกษาอาวุโส สวทช. ดร.ทวีศักดิ์ กออนันตกูล รองผู้อำนวยการ สวทช. ร่วมกับหน่วยงานพันธมิตร ได้ร่วมกันดำเนินการโครงการอนุรักษ์หนังสือเก่า หนังสือหายากที่ Mr.U Moe Myint นักธุรกิจชาวพม่า ทูลเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยพระองค์ท่านมีรับสั่ง สวทช. ร่วมกับกรมราชองครักษ์ ดำเนินการสแกนเป็น e-Book และให้เก็บต้นฉบับไว้ ณ ประเทศสหภาพพม่า ทั้งนี้วันที่ 17 มีนาคม 2553 สมเด็จพระเทพฯ ได้เสด็จทอดพระเนตรการดำเนินการสแกนเอกสาร ณ ประเทศสหภาพพม่า โดยมีบุคลากร สวทช. และกรรมการผู้จัดการบริษัท ATIZ ร่วมรับเสด็จพร้อมด้วยทีมงานสแกนหนังสือชาวพม่า
การพัฒนาสื่อดิจิทัล จำเป็นต้องมีการกำหนดแนวทางการดำเนินการที่เหมาะสม หรือมาตรฐานที่เหมาะสมให้สอดรับกับเทคโนโลยีและความต้องการของผู้ใช้ STKS ได้กำหนดแนวทางการพัฒนาเพื่อเป็นร่างสำหรับผู้สนใจนำไปประยุกต์ใช้ ดังนี้
การจัดทำสื่อดิจิทัลที่ผ่านมามักจะเน้นการใช้งานโปรแกรมสร้างสรรค์สื่อ มากกว่าการพิจารณาเกี่ยวกับมาตรฐานการเข้ากันได้เมื่อนำสื่อดิจิทัลไปใช้งาน หรือแลกเปลี่ยนข้ามระบบ ส่งผลให้เกิดปัญหาหลากหลายในการใช้งาน รวมถึงปัญหาจากการพัฒนาระบบคลังข้อมูลดิจิทัล คลังความรู้ดิจิทัลที่เกิดจากความร่วมมือของทุกคนในองค์กร หน่วยงาน เครือข่าย
ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำนักพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ตระหนักถึงความสำคัญของมาตรฐานสื่อดิจิทัล จึงได้นำประสบการณ์จากการปฏิบัติ จากการวิจัยแปลงความรู้เป็นเอกสารเล่มนี้ เพื่อเป็นจุดตั้งต้นสำหรับทุกท่าน ทุกหน่วยงานได้กำหนดแนวทางหรือมาตรฐานการพัฒนาสื่อดิจิทัลภายในหน่วยงาน/องค์กรของท่าน
ในระยะหลังมีการริเริ่มพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับการจัดการคลังเก็บเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ขึ้นเป็นจำนวนมาก บางองค์กรหรือหน่วยงานจัดทำขึ้นเพื่อใช้ในการสงวนรักษาเนื้อหาที่อาจจะสูญหายได้ บางหน่วยงานจัดทำขึ้นเพื่อให้สามารถเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศได้มากขึ้น ความเคลื่อนไหวที่ให้ใช้ได้อย่างเปิดกว้างนี้เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการพัฒนานี้ขึ้น การริเริ่มเอกสารดิจิทัล เช่น เอกสารก่อนการจัดพิมพ์ (pre-print) เอกสารหลังการจัดพิมพ์ (post-print) และเซิร์ฟเวอร์สำหรับจัดเก็บเอกสาร (document servers) ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อเป็นแนวทางใหม่ในวงการพิมพ์ เนื่องจากยังไม่สามารถควบคุมราคาของวารสารได้ โดยเฉพาะวารสารของหน่วยงานทางด้านวิทยาศาสตร์ เทคนิค และ การแพทย์ อีกทั้งจำนวนผู้เขียนและมหาวิทยาลัยที่มีความกระตือรือร้นที่จะมีส่วนในการพิมพ์และสงวนรักษาด้วยตนเองมีมากขึ้น ๆ ตัวอย่างโปรแกรมที่ช่วยสนับสนุนงานด้านนี้ได้เป็นอย่างดี ได้แ่ก่ ล็อคคิส (LOCKSS) อีพริ้นท์ (EPrints) และ ดีสเปซ (DSpace) สามารถอ่านศักยภาพของทั้ง 3 โปรแกรมได้ที่
http://www.stks.or.th/web ล็อคคิส
http://www.stks.or.th/web อีพริ้นท์
http://www.stks.or.th/web ดีสเปซ
Sony eBook Reader.
ห้องสมุดบางแห่งในประเทศอังกฤษเริ่มเปิดให้บริการดาวน์โหลด e-book เพื่อเป็นอีกทางเลือกหนึ่งควบคู่ไปกับการให้บริการยืมตัวเล่มหนังสือ
โดยแทนที่จะยืมหนังสือที่เป็นตัวเล่มจริง บริการนี้จะเปิดให้ผู้ใช้ได้ดาวน์โหลดหนังสือเล่มนั้น ๆ ในรูปแบบของ e-book เพื่อนำไปอ่านบนเครื่องอ่าน e-book ที่ผู้ใช้บริการมีอยู่ ซึ่งบริการนี้จะรองรับเครื่องอ่าน e-book ได้ทุกรุ่น ยกเว้นเครื่องอ่าน e-book ของ Amazon ที่มีชื่อว่า Amazon Kindle เนื่องมาจากปัญหาเรื่องซอฟต์แวร์ของ Kindle ที่ยังไม่รองรับบริการในรูปแบบนี้
ปัญหาของหน่วยงานขนาดใหญ่ที่มีระบบฐานข้อมูลหลายฐาน คือ การบริการสืบค้นจากทุกฐานข้อมูลร่วมกัน โดยเฉพาะการสืบค้นจากเว็บไซต์ที่มีรูปแบบการทำงานแตกต่างกัน แต่ด้วยเทคโนโลยี OAI-PMH ซึ่งเป็นมาตรฐานชนิดใหม่ที่ช่วยในการเก็บเกี่ยวเมทาดาทาของข้อมูลในฐาน ข้อมูลระบบเปิด (Open Archives) ทำให้การพัฒนาระบบสืบค้นออนไลน์จากหลากหลายฐานข้อมูลเป็นเรื่องง่าย สะดวก เช่น การพัฒนา Online One Search ด้วยเครื่องมือ The PKP Open Archives Harvester
ห้องสมุด สถานศึกษาชั้นนำหลากหลายทั้งในและต่างประเทศ ได้เลือกใช้ซอฟต์แวร์จัดการเอกสารดิจิทัลที่รองรับมาตรฐาน OAI-PMH เช่น DSpace, E-Prints, Open Journal System, Open Conference System ทำให้การจัดทำเว็บไซต์สืบค้นกลางจากเว็บที่พัฒนาด้วยเครื่องมือข้างต้นเป็น เรื่องง่ายขึ้น โดย The PKP Open Archives Harvester เป็นผู้ช่วยชั้นเยี่ยม
รายละเอียดเพิ่มเติม
